Coercive control; van romantische lover tot psycho-terrorist

1436
Recherchepsychologen Cleo Brandt en Bianca Voerman kunnen vanwege hun werk niet al te herkenbaar op de foto.

Lieve Bianca,

Pas geleden gaf ik met onze liefste politiecollega Carlo Schippers een presentatie tijdens een online congres voor Europese psychologiestudenten. Het was een mooie gelegenheid om het publiek te vertellen over ‘coercive control’ binnen een relatie en stalking na afloop van relatie.

De noodzaak om zoveel mogelijk kennis te verspreiden over deze thema’s werd weer pijnlijk duidelijk toen ik deze week, hier in Australië, de krant opensloeg en twee dramatische berichten las.

Aangehouden

In Queensland was een man aangehouden die zijn ex-partner na een periode van stalking om het leven gebracht had. Hij had haar in de tuin in brand gestoken terwijl haar drie jonge kinderen zich in de woning bevonden.

In South Australia sprong een vader met zijn negen maanden oude dochter Koby van een 36 meter hoge dam; beiden stierven ter plekke. Er bleek een geschiedenis van ernstig huiselijk geweld en doodsbedreigingen te zijn, de moeder had het alarmnummer gebeld nadat de man met Koby vertrokken was.

Er wordt hier druk gewerkt aan wetgeving om ‘coercive control’ strafbaar te stellen, in navolging van landen als Schotland en Engeland.

Coercive control

Coercive control is een patroon van gedrag waarbij de ene partner het leven en gedrag van de ander controleert. Dat gebeurt door een combinatie van gedragingen, zoals het kleineren, monitoren en isoleren van het slachtoffer.

Ook kan het gaan om het controleren van de financiën en dreigementen (tegen het slachtoffer of bijvoorbeeld kinderen of huisdieren), seksueel en ander geweld. De machtsverhouding binnen de relatie – idealiter hebben beide partners in een relatie een 50/50 aandeel – raakt daardoor helemaal uit balans en het wordt het voor slachtoffer steeds moeilijker om zichzelf uit de situatie te bevrijden.

Hoewel er nog een wereld te winnen is aan onderzoek hiernaar, weten we wel dat vrouwen overwegend slachtoffer en mannen overwegend dader zijn. Ook weten we dat coercive control een risicofactor is voor fysiek en soms zelfs fataal geweld.

Stalking

Coercive control en stalking hebben veel overeenkomsten. Het gaat in beide gevallen om een patroon van gedrag, waarbij veel van de gedragingen in isolatie niet direct problematisch lijken. Het af en toe bellen van je partner om te vragen waar hij of zij is, is bijvoorbeeld heel normaal. Het monitoren van de telefoon van je partner omdat je ziekelijk jaloers bent, niet.

Maar waar ligt de grens tussen normaal en problematisch? Voor zowel slachtoffers van stalking als slachtoffers van coercive control is geweld vaak niet het ergste dat hen kan overkomen. De psychologische schade wordt juist aangericht door de voortdurende, onvoorspelbare, niet-fysieke terreur en het constante gevoel van dreiging en onvrijheid die dat oproept.

Afbeelding ter illustratie. Photo by Kat J on Unsplash

En, ook een belangrijke overeenkomst, stalking en coercive control worden vaak niet herkend. Niet door professionals, maar ook niet door slachtoffers zelf. Juist als fysiek geweld ontbreekt, realiseren mensen zich vaak niet dat wat er aan de hand is een vorm van psychologisch geweld is.

Verschil

Het belangrijkste verschil tussen deze twee fenomenen is dat coercive control zich bijna uitsluitend binnen een relatie afspeelt, terwijl stalking optreedt nadat de relatie verbroken is of als er zelfs helemaal nooit een relatie geweest is. Mensen vinden het soms lastig om te begrijpen waarom dat verschil relevant is.

Qua risicoinschatting en management maakt het een enorm verschil of je te maken hebt met mensen in een disfunctionele relatie of een situatie waarbij de ene persoon helemaal geen contact wil met de ander. Heb jij al een goeie manier gevonden om dat aan mensen uit te leggen?

Lieve Cleo,

Over die vraag moet ik altijd even nadenken. We noemen het anders, stalking en coercive control, omdat de situatie anders is. De relatie tussen de partners is bij coercive control nog gaande. Aan stalking kan coercive control vooraf zijn gegaan, maar dat hoeft natuurlijk niet. Dat is slechts het geval in een minderheid van de stalkingzaken. Na het verbreken van een relatie met een patroon van coercive control is er daarentegen een aanzienlijke kans op de voortzetting van dat patroon via stalking.

Dwingende dominantie

Hebben we trouwens een goed Nederlands woord voor coercive control? Nu is stalking ook niet echt onze moerstaal, maar toch. Wat denk je van dwingende dominantie? Het allitereert alvast lekker en die dominantie van de ene partner over de ander is de kern van het probleem. Hierbij zitten ook onze ideeën over romantische liefde dwars.

Mijn tienerdochter liet me vandaag op Instagram foto’s zien die haar ‘ideale trouwdag’ vormen. Witte jurken als slagroomtaarten, heel veel kant en glitters, roze rozen, en krullerige opgestoken haren. Het einde van de fotogalerij was haar ideale bruidegom. Een knappe blonde jongen met kuiltjes in zijn wangen. Haar perfecte plaatje. (Ik zag mijn feministische levenslessen nergens terug!) Hoever zijn we bereid te gaan om dat perfecte plaatje te bereiken? En wat verwachten we eigenlijk van relaties?

Romantische

Liefde op het eerste gezicht, eeuwige liefde en tomeloze passie zijn typische bestanddelen van de doorsnee romantische film. Daar kan je als doodgewoon stel onmogelijk mee concurreren. Maar in de verhalen van vrouwen die in een relatie van dwingende dominantie terechtkwamen, herkende ik deze romantiek wel.

*tekst gaat door onder foto*

Afbeelding ter illustratie. Photo by Jason Leung on Unsplash

In eerste instantie waren deze mannen de ideale partner. Attent met aandacht en cadeautjes. Ze hadden alle tijd voor hun nieuwe lief, alles voor haar over, waren erg complimenteus en toonden zich de perfecte ‘romcom-lover’. In het begin voelde dat geweldig en genoten de vrouwen van die aandacht en attenties.

Tijdelijk

Zo’n periode van heftige verliefdheid is meestal tijdelijk. Maar goed ook, anders zouden we altijd onze andere relaties blijven verwaarlozen en eeuwig irritant verliefd blijven. Zeg nou zelf, verliefde mensen zijn hartstikke schattig voor een tijdje, maar hun verhalen zijn toch echt beperkt houdbaar.

De dwingend dominante man verandert echter van attent naar jaloers. Hij heeft geïnvesteerd in de relatie met jou en verwacht iets terug. Hij verwacht dat zijn bestaan jouw enige reden van bestaan wordt.  Elke blijk dat er nog iets anders in je leven belangrijk is, kan negatieve opmerkingen en afwijzing oproepen.

Er start een proces waarbij je aanvankelijk ideale liefde vervelende opmerkingen maakt over je vrienden en familie en je isoleert van hen – en jou steeds meer in de gaten houdt en alles volgt wat je doet. Hij wil weten met wie je belt, waar je heen gaat, met wie, en wat je doet. Langzamerhand wordt je wereld steeds kleiner en ga je je aanpassen aan de eisen die aan jou en de relatie worden gesteld.

Vernietigend

Die eisen worden steeds dwingender en als je je er niet aan houdt, ben jij het probleem. Je moet je houden aan zijn normen en regels. Je krijgt veel kritiek en gaat twijfelen aan jezelf. Het is een geleidelijk en vernietigend proces. Vernietigend voor je zelfbeeld en gevoel voor eigenwaarde.

De vrouwen die ik sprak, waren leuk, slim en hadden een groot aanpassingsvermogen. Die mooie eigenschap, werkte in de relatie met de dwingend dominante man tegen hen. Op het laatst hadden ze zich zo aangepast aan hem, dat ze het gevoel hadden zelf te zijn opgelost in de realiteit van de relatie.

In een romantische film gaat een stel vaak ook helemaal in elkaar op. De hele film staat in dienst van dat ene verhaal, die ene verliefdheid en aan het einde leven ze nog lang en gelukkig. In het echt word je verliefd tussen de bedrijven door en gaan die bedrijven al die tijd ook gewoon door. Na de eerste verliefdheid gaan we allemaal weer gewoon doen. Als stel is ieder nog zijn eigen persoon, met zijn eigen keuzes, interesses en onhebbelijkheden. En leren we dat van elkaar accepteren.

Meurt

Ik denk dus dat ik nu maar eens een gesprek met mijn dochter ga voeren over relaties. Dat die knappe blonde jongen met kuiltjes in zijn wangen ’s morgens ongelooflijk uit zijn mond meurt en net zo’n stomme hobby heeft als haar broer: eindeloos gamen. Niemand is perfect en als we dat van elkaar accepteren, dan is een mooie relatie en slagroomtaartbruidsjurk met vlek (mijn dochter houdt zo’n jurk nooit een hele dag schoon) ook Instagramwaardig.

*Lees ook de vorige column van Cleo en Bianca! Over bureaucratie bij de politie.

Steun de website Femke Fataal

Vond je dit een goed artikel? Laat dan je waardering blijken met een kleine bijdrage. Je kunt me ook met een vaste, maandelijkse bijdrage steunen. Dan kan ik onderzoek doen en schrijven en kun jij mijn verhalen blijven lezen. Dankjewel!

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Vul alstublieft uw commentaar in!
Vul hier uw naam in

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.