Dementie en het vervolgingsrecht

1735
Auteur van deze column: strafrechtadvocaat Bo Maenen.

Het Openbaar Ministerie heeft in Nederland het vervolgingsmonopolie. Dat wil simpelweg zeggen dat het OM kiest in welke zaken en tegen welke personen strafrechtelijke vervolging wordt ingesteld.

Als verdachte moet je het proces over je heen laten komen en kun je  – al dan niet met een gespecialiseerde advocaat – bij de rechter je verhaal doen en verweer voeren. Tenminste, als je überhaupt begrijpt wat er tijdens zo’n strafproces gebeurt.

In beginsel gaan we er in het Nederlandse strafrecht vanuit dat een verdachte begrijpt dat hij wordt vervolgd. Mensen die voor de eerste keer met politie en justitie in aanraking komen, hebben vanzelfsprekend veel vragen die een strafrechtadvocaat tijdens de voorbereiding van de zaak kan beantwoorden.

Duidelijk

Voor de meesten is meteen wel duidelijk dat zij verdacht worden van een strafbaar feit op het moment dat zij in de rechtbank moeten voorkomen. Maar wat nu als dat niet zo is?

In artikel 16 van het Wetboek van Strafrecht is een bepaling opgenomen over wat er moet gebeuren als objectief is vastgesteld dat een verdachte niet in staat is om de tegen hem ingestelde vervolging te begrijpen.

Als de verdachte aan een zodanige, gebrekkige ontwikkeling of ziekelijke stoornis van zijn geestvermogens lijdt dat hij geen notie heeft van de strekking van de tegen hem ingestelde vervolging, schorst de rechter de vervolging.

Tijdelijk

Dit schorsen van de vervolging kan tijdelijk zijn. Indien iemand door ziekte tijdelijk niet in staat is om te beseffen wat vervolging is, kan de vervolging geschorst worden. Mocht de persoon daarna weer helemaal beter worden dan kan het strafproces alsnog doorgaan.

Enige tijd geleden werd ik door een rechtbank aangewezen als raadsvrouw van een verdachte. De rechtbank was van mening dat deze verdachte een advocaat nodig had om zijn belangen goed te behartigen. Al snel bleek waarom.

De verdachte had een dodelijk verkeersongeval veroorzaakt en werd daarvoor vervolgd. Technisch onderzoek was verricht, er was een lijkschouwing gehouden, getuigen waren gehoord en ook de verdachte had – zonder bijstand van een advocaat – een verklaring afgelegd. De zaak was dus in principe klaar om door de rechtbank behandeld te worden.

Warrige

Tijdens het verhoor van de verdachte was echter al gebleken dat de verdachte niet helemaal in de gaten had waar het nu allemaal over ging. De man was erg emotioneel, gaf warrige antwoorden en maakte op het moment van het verhoor helemaal geen contact met de verbalisanten.

De kinderen van de verdachte lieten de politieagenten weten dat hun vader sinds langere tijd verward en dementerend was. Op het moment dat ik als advocaat aan deze zaak werd toegevoegd was het dodelijk ongeval al meer dan een jaar geleden. De verdachte, mijn cliënt, was inmiddels vanwege dementie opgenomen op een gesloten afdeling in een verzorgingstehuis. Communiceren met mijn cliënt en praten over de zaak bleek niet meer mogelijk.

Bespreken

Als advocaat ben je gewend om een zaak met je cliënt te bespreken en samen een verdedigingsstrategie op te zetten. Enige input vanuit de cliënt is in ieder geval wenselijk. Uit de gedragsregels voor advocaten blijkt ook dat je overleg dient te voeren en niet zomaar beslissingen tegen de wil van cliënt kunt nemen.

Maar wat als helemaal niet duidelijk is wat de wensen van je cliënt zijn?

Inmiddels heb ik de rechtbank geïnformeerd over het feit dat ik niet met mijn cliënt kan communiceren, maar dat ik op grond daarvan ook meen dat cliënt de vervolging helemaal niet begrijpt.

Arts

Hoogstwaarschijnlijk wijst de rechtbank op korte termijn een onafhankelijke arts aan om mijn cliënt te onderzoeken. Deze arts zal zich uitlaten over de vraag of deze meneer eigenlijk wel weet de strafrechtelijke vervolging inhoudt.

Als dit niet zo blijkt te zijn zal de rechtbank de vervolging schorsen. Hoe groot de belangen van de nabestaanden in dit geval ook zijn, het recht van de verdachte om aanwezig te zijn ter zitting en ook echt te beseffen wat er gebeurt, weegt uiteindelijk toch zwaarder.

*Meer lezen van advocaat Bo Maenen? Kijk dan hier.

Steun de website Femke Fataal

Vond je dit een goed artikel? Laat dan je waardering blijken met een kleine bijdrage. Je kunt me ook met een vaste, maandelijkse bijdrage steunen. Dan kan ik onderzoek doen en schrijven en kun jij mijn verhalen blijven lezen. Dankjewel!

1 REACTIE

  1. Een duidelijk artikel over een dilemma dat de komende jaren zich vaker in de rechtbank zal voordoen. Het is wel erg wrang dat nabestaanden / gedupeerden geen gerechtigheid zullen ervaren als een rechter de zaak tegen een dementer ende verdachte opschort (seponeert de rechter dan?). Kan er geen schuld zonder strafbaarheid worden uitgesproken?

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Vul alstublieft uw commentaar in!
Vul hier uw naam in

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.