Fatale LSD-trip in Heemskerk eigen schuld?

2976
Strafrechtadvocaat Esther Vroegh

Het leven van een strafpleiter kent veel mooie momenten die plots kunnen worden afgewisseld met diepe dalen.

Vierden we enkele weken geleden nog met een gepast glaasje bubbels en een kantoor vol bloemen de zwaarbevochten overwinning bij het Arnhemse gerechtshof van mijn cliënte Saskia van Kessel, enkele dagen later moest ik een van de zwaarste slecht nieuwsgesprekken in mijn carrière voeren.

Dat alles heeft te maken met de vier jonge studenten uit Heemskerk die begin deze maand in een ware nachtmerrie belandden en van wie ik één jongeman bijsta. Door een vreselijke bad trip na LSD-gebruik heeft een van hen – een andere jongeman dan mijn cliënt – zijn maatje Jaymie (22) doodgestoken. Deze student zit nu vast op verdenking van doodslag. Mijn cliënt is inmiddels op vrije voeten. Het Openbaar Ministerie beschouwt hem nog wel als verdachte.

Trieste

Nadat deze intens trieste zaak in het nieuws kwam, kreeg ik behalve allerlei onzinnige reacties ook een tiental geïnteresseerde vragen binnen van studenten van de Erasmus Universiteit Rotterdam en van de Universiteit Utrecht. Zij vragen zich af hoe het zit met de toerekening van de fatale steekpartij aan de hoofdverdachte. Is het juridisch haalbaar om te stellen dat hij niet op de hoogte was en niet had kunnen voorzien dat LSD zo’n kwalijke effect op zijn gemoedstoestand zou krijgen?

Omdat de zaken nog onder de rechter zijn, kan ik slechts in algemene zin ingaan op het vraagstuk ‘culpa in causa’, een mooie Latijnse term die letterlijk vertaald betekent ‘schuld in oorzaak’.

Culpa in causa is aan de orde in gevallen waarin de straffeloosheid van een gedraging kan worden afgewezen omdat de dader zich verwijtbaar, vrijwillig in een delictsituatie heeft gemanoeuvreerd.[1] Met andere woorden; culpa in causa is een vorm van eigen schuld van de dader. Daardoor kan deze zich, bij het plegen van een strafbare handeling, niet meer met succes beroepen op een strafuitsluitingsgrond.

Strafuitsluitingsgronden

We kennen in ons strafstelsel geschreven strafuitsluitingsgronden, namelijk ontoerekenbaarheidovermachtnoodweer en noodweerexces, wettelijk voorschrift, bevoegd en onbevoegd gegeven ambtelijk bevel.  Ook zijn er de ongeschreven strafuitsluitingsgronden zoals afwezigheid van alle schuld (avas) en het ontbreken van materiële wederrechtelijkheid.

Wetsgeleerden maar ook rechters zijn het niet altijd met elkaar eens over de interpretatie en de vereisten voor een culpa in causa-situatie. Wist of behoorde de dader te weten dat hij zich in een strafbare situatie kon begeven? Mag hem of haar verweten worden dat ‘onwetendheid, gemis aan voorzien, of zijn of haar onoplettendheid’ tot deze gevolgen kon leiden?[2]

Omstandigheden

Veel omstandigheden en gevolgen worden tegenwoordig als feit van algemene bekendheid beschouwd. De vraag is of dat ook voor een ieder opgaat. Zouden opleiding, milieu, cognitieve vaardigheden en aanleg evenwel geen rol kunnen spelen? En natuurlijk bestaat bij jongeren ook de ‘peer pressure’ (groepsdruk) die kan resulteren in meedoen met de groep terwijl negatieve consequenties worden genegeerd.

*de tekst gaat door onder de foto*

Afbeelding ter illustratie. Photo by Myriam Zilles on Unsplash

Het zal geen verbazing wekken dat het verwijt van ‘eigen schuld’ vaak wordt gemaakt in zelfintoxicatiezaken, zoals bij het gebruik van drank en drugs kan voorkomen. Een bekend arrest van de Hoge Raad uit 1981 is het dramatische verhaal van een kleinzoon die na gebruik van cocaïne en heroïne in een paranoïde psychose raakte en zijn oma doodstak.

Ziekelijke

De Hoge Raad oordeelde dat het beslissend was ‘of de verdachte verwijtbaar is komen te verkeren in een toestand van ziekelijke storing van zijn geestvermogens’. Hier speelde tevens mee, dat het bekend was (een feit van algemene bekendheid) dat cocaïne en heroïne het normbesef aantasten. Veertig jaar later en door de opkomst van internet is dat alleen maar meer geworden. Het feit werd deze verdachte toegerekend en hij werd veroordeeld wegens doodslag.

Deze door de Hoge Raad geformuleerde regel geldt in beginsel alleen bij vrijwillige zelfintoxicatie. Indien men zichzelf onbewust onder een roes brengt, of indien men onbekend is met de effecten van bijvoorbeeld een bepaald medicijn, mag de verdachte niet zomaar culpa in causa tegengeworpen krijgen.

Lastige

Dat worden buitengewoon lastige en arbitraire vragen en antwoorden die tijdens de behandeling van de Heemskerkse zaak behandeld zullen worden. Waren de effecten te voorzien? En gold dat voor iedereen? Aantasting van normbesef? Kan de doodslag worden toegerekend? Bijzonder vage norm om te beoordelen, wat zijn hedendaagse normen en hoe kunnen deze strafrechtelijk verwijtbaar zijn?

Wat de uitspraak in de toekomst ook wordt, de vriendenclub en de dierbaren van Jaymie moeten voor altijd met dit vreselijke drama leven…


[1] J.F. Nijboer en L.T. Wemes, Rechtspraak, dogmatiek en dogmatisme, Arnhem 1990, p. 75.

[2] C.J. van Netburg, Eigen schuld!?: ‘culpa in causa’ bij wettelijke strafuitsluitingsgronden, Den Haag: WODC 1994, p. 6.

Steun de website Femke Fataal

Vond je dit een goed artikel? Laat dan je waardering blijken met een kleine bijdrage. Je kunt me ook met een vaste, maandelijkse bijdrage steunen. Dan kan ik onderzoek doen en schrijven en kun jij mijn verhalen blijven lezen. Dankjewel!

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Vul alstublieft uw commentaar in!
Vul hier uw naam in

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.