Mallorca-zaak: gevaarlijke hetzes en hysterische mediahypes

1689
Onheuse en hetzerige berichtgeving in de Nederlandse (sociale) media lijkt steeds vaker op een soort volksgericht. Afbeelding van OpenClipart-Vectors via Pixabay

Over de zogeheten ‘Mallorca-schoppers’ zijn de meningen en heftige emoties in talkshows en sociale media gedurende de afgelopen weken niet te negeren. Neem aantijgingen als ‘rijke, verwende jongetjes, want afkomstig uit ’t Gooi.’ Of: ‘klassenjustitie, want de berechting is overgedragen aan Nederland.’ En zelfs: ‘inmenging van een officier van justitie vanwege een zelfde achternaam als een van de kennelijke verdachten.’

Je zou het wellicht kunnen wijten aan komkommertijd in medialand. Maar ik vind dit aanzienlijk ernstiger. Het gaat veel verder en kenmerkt een bepaalde wijze van nieuwsgaring en berichtgeving die onstuitbaar lijkt te zijn.

Namen

GeenStijl publiceerde de namen van vermeende verdachten die vervolgens klakkeloos werden overgenomen op Facebook en Twitter.

Een officier van justitie werd gebrandmerkt als moeder van een van de ‘daders’ – men spreekt allang niet meer over ‘verdachten’- de cirkel was rond en het volksgericht werd een feit.

Dit alles was zó kwalijk en gevaarlijk voor de betrokkenen dat het Openbaar Ministerie haar kostbare tijd moest besteden aan het uitsturen van een persbericht. Daarin is nadrukkelijk aangegeven dat er geen connectie is tussen een van de verdachten en een officier. Tout bekend Nederland mocht daar aan de desk van een nieuwsprogramma of bij een talkshow ook nog iets van vinden.

Caféruzie

In casu lijkt het te gaan om een caféruzie. In elk geval is het een afschuwelijk voorval in de nachtelijke uren, waarschijnlijk gepaard gaande met het nodige alcoholgebruik dat de herinnering in het algemeen niet in positieve mate beïnvloedt.

De auteur van deze column: strafrechtadvocaat Esther Vroegh

Iedere opsporingsambtenaar weet dat het in zulke zaken lastig is om exact te herleiden wat er is of zou kunnen zijn gebeurd. Zelfs al zijn er veel, meestal fragmentarische videobeelden of telefoonopnamen; iedere getuige heeft doorgaans een andere perceptie van wat al dat niet is voorgevallen.

Ook voor ons als strafrechtadvocaten is het tijdens een strafproces gecompliceerd om te kunnen vaststellen wat de aanleiding is geweest, en wie wat te verwijten valt en in welke mate.

Feitelijke

Die feitelijke handelingen, maar bijvoorbeeld ook verbale aanmoedigingen, kunnen het verschil maken tussen vrijspraak, openlijke geweldpleging (als groep) dan wel (poging tot) doodslag of zware mishandeling de dood ten gevolge hebbende.

Gedegen onderzoek en de mogelijkheid daartoe – zonder inmenging en kretologie van media en maatschappij – is van het grootste belang voor de waarheidsvinding en om contaminatie van bewijs verder te voorkomen. Ook het kunnen onderzoeken van alternatieve scenario’s zoals bijvoorbeeld een val of andere doodsoorzaak is, hoe pijnlijk dit mag zijn voor de nabestaanden, evident voor een wel of niet schuldig verklaring van de personen die later gedagvaard worden. 

Extreem

Deze zaak lijkt een extreem voorbeeld te zijn. Toch zien wij de afgelopen jaren dat media sinds de ontwikkelingen van de digitale nieuwsgaring en platforms als Twitter zich genoodzaakt lijken te voelen om de lezer of kijker te overvoeren met informatie die steeds ad hoc wordt aangeleverd.

In de huidige Nederlandse media prevaleert steeds vaker clickbait ten koste van de waarheid. Afbeelding van OpenClipart-Vectors via Pixabay

Een kwestie van vraag en dus aanbod? In hoeverre wordt de journalist nog de rust gegeven om aan feitenonderzoek te doen en hoor en wederhoor toe te passen?

Misdaad wordt als entertainment gezien. Men lijkt te vergeten dat het nagenoeg altijd om zwaar leed gaat met echte mensen in plaats van acteurs. Rouwende nabestaanden en slachtoffers, maar ook echte verdachten en veroordeelden.

Haat-liefdeverhouding

Voor een advocaat die een verdachte bijstaat, heeft dit soms iets ambivalents en kan een haat-liefdeverhouding met de media ontstaan. In geval van beperkingen mag een verdachte geen enkel contact hebben met de buitenwereld en alleen zijn of haar advocaat zien en spreken. De advocaat mag dan geen enkele uitlating doen over de verdenking, laat staan over het dossier, op straffe van vervolging en de tuchtrechter. Hoe frustrerend is het dan als het Openbaar Ministerie het ene na het andere persbericht laat verschijnen, berichten die vaak slaafs worden overgenomen door het journaille. 

Van ‘equility of arms’ is in die fase absoluut geen sprake. En ook dan geldt vaak het adagium dat slecht (lees: negatief) nieuws beter verkoopt dan positief nieuws zoals later een vrijspraak of sepot van het strafrechtelijk onderzoek. 

Onomkeerbare

Is dit een onomkeerbare opmars? Zolang men als ware nieuwsjunkie op elk moment van de dag op de hoogte wil zijn van ontwikkelingen in de rechtszaal en zowel de journalistiek als wij als procesdeelnemers daar ook gehoor aangeven, lijkt het mij een ingeslagen weg.

Keerzijde is dat alle nuanceringen en tegenstrijdigheden die gelukkig wel in de zittingszaal worden besproken, volledig wegvallen tegen de eenregelige Twitterberichten die in een razend tempo de wereld in worden geslingerd. 

Afbeelding ter illustratie. Afbeelding van JamesDeMers via Pixabay

Het voortijdig aan de digitale schandpaal hangen van betrokkenen wordt door rechters steeds meer verdisconteerd in een lagere strafmaat. Dat neemt echter niet weg dat men tot in lengte van dagen geconfronteerd en achtervolgd wordt met negatieve berichtgeving en stigmatisering. Dat verhoudt zich op geen enkele wijze met een zinvolle resocialisatie.

Bewustzijn

Is er een oplossing? Dat lijkt me niet eenvoudig. Wat meer bewustzijn over de genuanceerdheid en complexiteit in de opsporing en berechting zou al een mooi begin zijn. Ook het zwart-wit- en dader-slachtofferdenken zou wat meerdere tinten grijs mogen krijgen.

Of wellicht wat minder nieuwsconsumptie? De gemiddelde Nederlander kijkt ongeveer vier uur per dag televisie, nog afgezien van het voortdurende turen naar onlinenieuwsberichten.

In die tijd kun je heel wat mooie boeken lezen met staaltjes échte onderzoeksjournalistiek. 

* Lees ook Esther’s vorige column over de discutabele rol van de undercover-agent in de opsporing.

Steun de website Femke Fataal

Vond je dit een goed artikel? Laat dan je waardering blijken met een kleine bijdrage. Je kunt me ook met een vaste, maandelijkse bijdrage steunen. Dan kan ik onderzoek doen en schrijven en kun jij mijn verhalen blijven lezen. Dankjewel!

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Vul alstublieft uw commentaar in!
Vul hier uw naam in

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.