Revolutionaire, wetenschappelijke verandering jeugdzorg broodnodig

9093
Corine de Ruiter, hoogleraar forensische psychologie aan de Universiteit Maastricht.

De afgelopen week heb ik wakker gelegen van de documentaire 2doc Goede Moeders die op tv werd uitgezonden. Verloskundige Sylvia von Kospoth ontdekt daarin dat veel uithuisplaatsingen van kinderen gebaseerd zijn op slecht gefundeerde rapportages.

Volgens het ‘protocol’ moet zij als verloskundige standaard een zorgmelding bij Veilig Thuis doen als een moeder die al een uit huis geplaatst kind heeft, opnieuw zwanger wordt. We zien en horen de schrijnende verhalen van moeders bij wie de baby al vlak na de geboorte in het ziekenhuis is weggehaald door jeugdzorg. Moeders van wie de oudere kinderen in verschillende pleeggezinnen verblijven en waar ondanks de positieve veranderingen die zij inmiddels hebben doorgemaakt, het wantrouwen van jeugdzorg blijft bestaan.

Hormooninjecties

Sylvia von Kospoth bijt zich vast in deze zaken en probeert te achterhalen waarom de moeders hun oudere kinderen zijn kwijtgeraakt. Ze valt daarbij van de ene in de andere verbazing. Zo wordt een Afghaans gezin ter observatie opgenomen in een instelling, omdat het huis van deze familie te klein zou zijn. Sylvia leest in het dossier dat de Afghaanse moeder tijdens haar verblijf in de instelling hormooninjecties heeft gekregen om zwangerschap te voorkomen en dat zij en haar man niet bij elkaar mochten slapen. Ze noemt het ‘oorlogspraktijken’.

Na het zien van deze reportage, kon ik die avond maar moeilijk de slaap vatten. De documentaire raakt aan allerlei zaken waarmee ik in de loop van jaren als klinisch forensisch psycholoog te maken heb gehad. Het gebrek aan deugdelijk feitenonderzoek, het afgaan op ‘onderbuikgevoelens’ zoals de twee medewerkers van Veilig Thuis in de tv-productie zonder enige zelfreflectie aangeven, het feit dat rechters in Nederland op basis van vage observaties en interpretaties in de rapporten van jeugdzorg zo’n ingrijpende maatregel als uithuisplaatsing nemen. Ik begrijp oprecht niet dat dit in een ontwikkeld land anno 2021 gebeurt.

Woede

Er is één scene in de documentaire waarin Sylvia haar ongeloof en haar woede over de werkwijze van de jeugdzorg met haar collega-verloskundige deelt (de scene begint op 1.01). Ze vertelt over de standaardzinnen die ze in verschillende rapporten terugziet, het ‘knip- en plakwerk’ dat pijnlijk evident is als blijkt dat er nog namen van andere moeders in een rapport staan. Ouders worden ‘verstandelijk beperkt’ genoemd, zonder dat intelligentieonderzoek is verricht. De woede die Sylvia hierover uit, die heb ik ook al zo vaak gevoeld.

Een paar weken geleden nog, verrichtte ik met een collega aan de universiteit een onderzoek bij een negenjarig jongetje dat onder toezicht staat van jeugdzorg. Zijn ouders zijn een paar jaar geleden gescheiden. De jongen heeft op een gegeven moment aangegeven niet meer naar zijn vader te willen, omdat zijn vader hem knijpt en slaat.

Incident

Ook heeft het kind aan zijn moeder verteld over een incident in de slaapkamer waarbij hij de piemel van zijn vader in zijn mond moest doen en er ‘iets’ uitkwam, hij weet niet wat. 

Jeugdzorg geeft in dit dossier aan ‘niet aan waarheidsvinding te doen’, zo staat het letterlijk in de laatste rechterlijke beschikking in deze zaak. De gecertificeerde instelling die de ondertoezichtstelling (ots) uitvoert, vindt dat de jongen weer omgang moet hebben met zijn vader, ook al is het kind extreem bang voor hem.

De advocaat van de moeder heeft zich tot de sectie Forensische Psychologie van de Universiteit Maastricht gewend. Daar zijn wij gespecialiseerd in de werking van het geheugen van kinderen en hebben we ervaring met het wetenschappelijk onderbouwde NICHD-interview protocol (de afkorting staat voor het National Institute of Child Health and Human Development, Investigative Interview Protocol).

Betrouwbare

Met dit gestructureerde interview in het mogelijk om door open vragen te stellen betrouwbare verklaringen van kinderen te verkrijgen. Het gaat dan om getuigenissen over wat kinderen hebben meegemaakt.

Binnen het Nederlandse familierecht en jeugdzorginstanties is nog steeds de dominante ideologie dat ouders ‘er samen moeten uitkomen’ en dat ouders het kind ‘samen’ moeten opvoeden. Dit is een nastrevenswaardig ideaal, maar alléén als het veilig is voor het kind.

*tekst gaat door onder de foto*

Foto ter illustratie. Afbeelding van Sasin Tipchai via Pixabay

Wetenschappelijk onderzoek in binnen- en buitenland heeft inmiddels aangetoond dat een deel van de zogenaamde vechtscheidingen eigenlijk helemaal geen ‘vechtscheidingen’ zijn. Het gaat daarbij wel om een situatie waarin een van de partners – en soms ook de kinderen – jarenlang geterroriseerd worden door de andere ouder, ook toen de relatie nog intact was. Door hier geen gestructureerd feitenonderzoek naar te doen brengt jeugdzorg – en uiteindelijk ook de familierechter die op basis van ondeugdelijke rapportages besluiten neemt – mensen grote schade toe.

Wetenschappelijke

Het is voor mij bijzonder navrant dat de wetenschappelijke kennis en de onderzoeksmethoden wel voorhanden zijn, maar dat die in de Nederlandse praktijk niet gebruikt worden.

Ik heb in het verleden al vele pogingen ondernomen om dit systeem-falen onder de aandacht te brengen. Zo schreef ik opiniestukken in landelijke dagbladen, zoals: ‘Kindermishandeling, voer die adviezen nou eens uit’ (NRC, 20 november 2013), en ‘Gebruik richtlijnen voor omgangszaken’ (NRC, 22 mei 2013).

In diezelfde periode had ik gesprekken met Tweede Kamerleden als Vera Bergkamp, Mona Keijzer en Nine Kooiman. Zij boden een geïnteresseerd en luisterend oor, maar uiteindelijk bleef alles bij het oude. Anno 2021 zijn er nog steeds kinderen die uit huis geplaatst worden terwijl het daar wel veilig is (zogenaamde ‘fout-positieve’ diagnoses en besluiten). Omgekeerd worden kinderen gedwongen tot omgang met een ouder die het kind mishandeld heeft (‘fout-negatieve’ diagnoses).

Kwaliteitsstandaarden

Waarom hebben Veilig Thuis, de Raad voor de Kinderbescherming en de gecertificeerde instellingen geen kwaliteitsstandaarden waaraan hun onderzoeken en rapportages moeten voldoen? Waarom lukt het in het buitenland wel, en waarom hier niet? Buitenlandse voorbeelden zijn er te over.

In Duitsland mogen onderzoeken in kinderbeschermings- en familierechtszaken alleen verricht worden door specialistisch opgeleide rechts- en forensisch psychologen, experts die de noodzakelijke specialistische kennis hebben. Waarom laten wij dit complexe werk over aan pas afgestudeerde twintigers, zoals Sylvia von Kospoth zich vertwijfeld afvraagt?

Verandering

Er is een paradigmashift – een revolutionaire, wetenschappelijk gefundeerde verandering – nodig in het hele jeugdzorgsysteem dat zich bezighoudt met onderzoek naar de veiligheid binnen gezinnen.

*tekst gaat door onder de foto*

Foto ter illustratie. Photo by Bill Oxford on Unsplash

Dat vraagt om specifieke opleidingen (op hbo- en wo-niveau), kwaliteitsstandaarden waaraan professionals gehouden worden (bijvoorbeeld met behulp van feedback op de werkvloer en bij jaargesprekken) en academisering in de vorm van wetenschappelijke onderzoekevaluaties. Het familierecht zal hervormd moeten worden zodat het echt oplossingsgericht wordt en gezinnen in crisis helpt in plaats van de problemen verergert.

Aan de Nederlandse familierechters zou ik willen zeggen: lees deze zomer het boek van Barbara Babb en Judith Moran genaamd ‘Caring for Families in Court: An Essential Approach to Family Justice’ en deze visie op Family Justice Reform (2019). We moeten van elkaar leren op internationaal niveau en niet het wiel opnieuw uitvinden. Het is mijn diepgevoelde wens dat het nieuwe kabinet structureel werk gaat maken van deze paradigmashift en gaat investeren in feitenonderzoek. Ik help daar graag aan mee.

*Lees ook de vorige column van Corine de Ruiter: ‘Uitbreiding slachtofferrechten in strafrecht geen goed idee.’

Steun de website Femke Fataal

Vond je dit een goed artikel? Laat dan je waardering blijken met een kleine bijdrage. Je kunt me ook met een vaste, maandelijkse bijdrage steunen. Dan kan ik onderzoek doen en schrijven en kun jij mijn verhalen blijven lezen. Dankjewel!

11 REACTIES

  1. Plaats t in alle dagbladen.

    De werkwijze v sociaalwijkteam, leerplicht Samenwerkingsverband, gemeenteambtenaren, VT en RvdK kost kinderlevens.

  2. De heersende opvatting in de jeugdhulpverlening dat ‘waarheidsvinding’ niet nodig is en in de praktijk zelfs evidente objectieve bevindingen buiten beschouwing worden gehouden, is niet zelden desastreus. Kwaadwillenden, niet zelden een van de ouders versus een goedwillende andere ouder, krijgen zo alle ruimte. Soms tot in het ongelooflijke, waarbij natuurlijk moet worden gezegd dat ook heel veel goed werk wordt gedaan. Dit is helaas inderdaad mijn ervaring. In de zorg, in de jeugdhulpverlening en als forensisch geneeskundige (terwijl behandelend artsen en andere ‘hulpverleners’ écht op een verkeerd been zijn gezet).

  3. Heel herkenbaar dat door Veilig Thuis, jeugdzorg en Raad voor de Kinderbescherming er bijna standaard vanuit wordt gegaan dat er bij aanmelding van problemen in een scheiding, sprake is van een ruzie- of vechtscheiding. Of er sprake kan zijn van huiselijk geweld wordt niet goed onderzocht en onderkend. Dit leidt tot onnodige misverstanden, schrijnende situaties, waarbij een onveilige situatie voor de mishandelde ouder en/of kind nog langer voortduren. Bij behandelaren wordt onvoldoende zorgvuldig navraag gedaan over hun observaties of deze worden niet serieus genomen. Er ontstaat een kokervisie bij de instanties, waarin kwetsbare gezinnen en kinderen soms jarenlang gevangen blijven.

  4. Dank je wel voor deze goede informatie, en nu maar hopen dat het spoedig via jullie mag verbeteren.
    Ondanks wetenschappelijke bewijs, blijkt al jaren dat het ontlastende bewijs wordt genegeerd. De kennis van ouders aangevuld door professionele verslagen worden niet meegenomen door jeugdzorginstanties en daardoor ook de rechters.

  5. Rechters, raadsonderzoekers en jeugdzorgmedewerkers moeten strafrechtelijk vervolgd worden voor hun aantoonbaar falen.

  6. Ook ik had te maken met een psychopaat die 9 jaar lang zijn kind kreeg toegewezen (schuld van Nederlandse rechters die totaal geen onderzoek deden!) Het kind is voor haar leven beschadigd en tot op heden blijven ze in day andere land zeggen dat dit door conflictueze ouders komt, de schade kam nooit meer worden hersteld en een normale band opbouwen blijft lastig met een beschadigd kind..

  7. Beste Corine. Ik heb gelukkig geen kinderen. Maar jouw verhaal raakt mijn hart. Ik ben opgevoed door zgn. Pleegouders,dat ging goed tot mijn 4de. Ik was een bovengemiddeld intelligent kind en bleef op alles doorvragen. Mijn ouders begonnen te slaan en de deur werd eenmaal dicht geslagen met mijn vinger er nog tussen. Toen ik twaalf was moest ik mee naar hetMOB en moest naar een internaat. Na 1jaar was hun conclusie dat ik daar niet zat voor mijn problemen maar dat mijn ouders van hun problemen af waren. Ik ging weer naar huis maar 2 jaar later werd ik na een nacht niet thuis werd ik met de kleren die ik aanhad de deur gewezen. Daarna 16 jaar dakloos maar heden een goed leven. Ergo laat jeugdzorg en rechters eens beter naar kinderen luisteren en niet op zgn. Profs die denken de waarheid in pacht te hebben. Groetjes Peter Derks

  8. Laat het asjeblieft niet bij een artikel blijven. Breng het zsm (en dan bedoel ik ook echt zsm, liever vandaag nog dan morgen) in, binnen de politiek, instanties zoals veilig thuis, jeugdzorg, kinderbescherming, justitie, OM, politie etc…elke dag deze desastreuze fouten is elke dag heel veel levens teveel die voorgoed getraumatiseerd worden!!!! Helaas herken ik alles wat geschreven staat en doordat je als slachtoffer dader wordt gemaakt worden kinderen dus gedwongen met hun vader om te gaan en bij hem te zijn, ze worden gedwongen tot hun mishandelaar, ze MOETEN want vader heeft rechten, maar ze zijn doodsbang en willen er niets meer mee te maken hebben. De manipulatie is zo groot en dan de handelswijze zoals beschreven….het geeft alleen maar meer problemen! Maak haast,voor iedereen en voor ons want binnen nu en een paar weken gaat Veilig Thuis hoogstwaarschijnlijk definitieve en desastreuze onherstelbare fouten maken. Advies aan anderen: blijf opkomen voor je kinderen, bescherm ze en zwijg als het graf over huiselijk geweld, want huiselijk geweld is vreselijk, maar instanties zijn je einde!!!!

  9. Het is zo schrijnend!!!
    Ik herken het van dichtbij dus weet precies waar het over gaat.
    We hebben alleen een groot probleem!!
    Er wordt mega veel geld aan verdiend over de ruggen van slachtoffers heen.
    Niet alleen de hulpverlening maar ook de regering staat hier schuldig aan!

    Er wordt een stem gegeven voor de slachtoffers maar ondanks alles wordt je monddood gemaakt

  10. Hoe behoort een deugdelijke rapportage er uit te zien van jeugdzorg !!
    De rapportage behoort deugdelijk te zijn,en op juistheid van feiten (kloppende feiten) wat getoetst zijn op werkelijkheid,en men mag niet naar een maatregel toeschrijven,meningen zijn nog geen feiten en mogen als zodaning niet als waarheid gepresenteerd worden!! maar de GI en de GV schrijven naar een maatregel toe.
    De lezer, die verantwoordelijk is voor de beslissing, (rechter),wil door de feiten voorgelicht worden, feiten moeten op juistheid gebaseerd zijn, niet door de visie van de rapporteur op die feiten. Wij vermoeden,een niet pluisgevoel, wij denken, het zou kunnen, het kan,misschien in de toekomst ! De rapporteur mag niet op de stoel van de lezer gaan zitten, maar dient hem door een
    werkelijkheidsgetrouwe voorlichting gelegenheid te geven zich een oordeel te vormen, zonder evenwel op diens oordeel vooruit te lopen. ik zie echter, dat de GI/GV als rapporteur niet de feiten weergeeft, maar eigen conclusies uit die feiten op dat het rapport een motievenconstructie is ter ondersteuning van eigen advies. Belangrijke gegevens door het totaaloordeel te kunnen dan weggelaten zijn. Deze rapporteur heeft de werkelijkheid beperkt tot zijn eigen noodzakelijk gebrekkig inzicht. Wanneer de rapporteur de concreta echter onmiddelijk met zijn eigen oordeel vermengt of deze steeds een duwtje geeft in de door hem gewenste richting (d.i. zijn advies), dan leidt dit tot verarming, vervaging, verwringing en versluiering van het beeld en tot verlies aan functie en verantwoordelijkheid.en men mag niet naar een maatregel toeschrijven ! Wat dus wel gebeurd.feiten op juistheid,(diagnostische-werkelijkheid) hebben voorrang tov meningen van derden.

    Mvg Hlf.swertz

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Vul alstublieft uw commentaar in!
Vul hier uw naam in

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.