Fotoschouw: ook zien van gruwelijke beelden helpt nabestaanden

1700
Het zien van de laatste beelden van hun dierbare helpt nabestaanden antwoord te vinden op hun vragen. Afbeelding van S. Hermann & F. Richter via Pixabay

Fysiek afscheid nemen van een naaste is een belangrijk onderdeel van rouwverwerking. Wanneer dat niet mogelijk is, bijvoorbeeld wanneer het lichaam niet toonbaar is door ernstig letsel, kan dit het rouwproces in de weg staan.

‘U kunt beter niet kijken, de beelden zijn te heftig’, wordt nabestaanden soms verteld. Ik weet niet wat er bij u gebeurt, maar mijn fantasie is al op hol geslagen als ik zoiets te horen krijg en de vreselijkste beelden doemen op in mijn gedachten. Toch komt het nog met regelmaat voor dat politie en justitie zulke uitlatingen doen wanneer een nabestaande de laatste beelden van zijn of haar geliefde wil zien.

Praktijk

De praktijk is heel anders. Als casemanager van Slachtofferhulp Nederland maak ik graag gebruik van de zogeheten fotoschouwmethode. Deze methode is door Slachtofferhulp ontwikkeld. Met een zorgvuldige, vooraf vastgestelde werkwijze kan ik nabestaanden meenemen in het schouwen van de laatste beelden die er zijn van hun geliefde. Ik ervaar het als een voorrecht om dat te mogen doen.

De auteur van deze column is Mirjam van Zuijlen, casemanager bij Slachtofferhulp Nederland.

Ondanks het feit dat het foto- of filmmateriaal erg heftig kan zijn, ervaren nabestaanden een fotoschouw vrijwel altijd als een goede en ook mooie bijeenkomst. Zij vinden zo namelijk antwoorden op hun vragen en krijgen tevens een geruststelling.

Ik neem de nabestaanden stap voor stap mee in het bekijken van het beeldmateriaal. De familieleden bepalen zelf het tempo, bovendien geven zij aan wanneer ze genoeg hebben gezien.

Moeder

Sommige sessies blijven ook mij bij. Zo bekeek ik ooit met een moeder de foto’s van haar omgebrachte dochter. Op de plaats delict was er veel bloed geweest, viel mij op toen ik de beelden van te voren doornam. Door de moeder voortdurend te begeleiden in het proces en samen te kijken, kreeg de vrouw een gevoel van rust over zich, vertelde zij.

Op de opnamen was te zien dat er rond het lichaam van de dochter allerlei materialen lagen die de toegesnelde ambulancemedewerkers hadden gebruikt. Voor de moeder was dat een bevestiging dat de hulpverleners er alles aan hadden gedaan om te proberen haar dochter te redden. Die wetenschap gaf haar rust.

MH17-ramp

Ook nabestaanden van de MH17-ramp hebben veelvuldig gebruikgemaakt van de fotoschouwmethode. Hoe belangrijk dat voor hen was, bleek wel tijdens het strafproces waar zij gebruikmaakten van het spreekrecht. Diverse malen werd er verteld hoe het de nabestaanden had geholpen om hun omgekomen familielid gezien te hebben. Hoe zwaar verbrand ook, het gaat immers om dierbaren.

We houden van iemand met al onze zintuigen. Om het verlies van een familielid te kunnen accepteren, is het eveneens noodzakelijk om al onze zintuigen te kunnen gebruiken. Iemand kan je immers wel vertellen dat je geliefde is omgekomen bij een vliegramp, maar hoe zeker weet je dan dat het wel jouw familielid is? Zeker bij zo’n plots verlies als een overlijden door een moord, is het van belang om ‘bewijs’ te hebben.

Herkennen

Een nabestaande kan iemand soms aan de stand van een vinger aan de hand, of het schouwen van alleen een voet al herkennen. Zelf kunnen waarnemen dat het je dierbare is en die zekerheid krijgen, is een belangrijke stap kunnen maken in het rouwproces.

Foto ter illustratie. Afbeelding van bernswaelz via Pixabay

Soms is het verdriet gewoon te groot om binnen te laten. Maar ook dan kan de fotoschouw een belangrijk instrument vormen om tot acceptatie te komen. Ik heb al een aantal malen zo’n bijeenkomst mogen organiseren en steeds weer ben ik onder de indruk van het gegeven dat zo’n sessie echt zinvol en mooi is. De laatste beelden van iemands dierbare kunnen laten zien en dan mogen ervaren hoe nabestaanden zekerheden en antwoorden vinden, vind ik een voorrecht.

Je kunt je vast voorstellen dat veel nabestaanden zich bijvoorbeeld afvragen of hun geliefde familielid erg heeft moeten lijden. En dat het voor hen belangrijk is om te weten wat er is gebeurd.

Busstation

Bij een van zulke sessies draaide het om een filmopname van het doodsteken van iemand op een busstation. De ouders, broers en zussen van het slachtoffer wilden de opnamen graag zien.

De officier van justitie wilde in eerste instantie het filmmateriaal niet vrijgeven. Nadat ik had uitgelegd hoe groot het belang is van onze methode voor familieleden, ging de officier echter akkoord om een deel van de opnamen beschikbaar te stellen.

Ook in dit geval nam ik de opnamen eerst zelf door om me goed te kunnen voorbereiden op het bijstaan van de nabestaanden tijdens de fotoschouw. De ouders aanschouwden vervolgens eveneens het filmpje waarop hun kind om het leven werd gebracht. Het bijzondere was dat deze vader en moeder zo met eigen ogen konden zien dat er veel mensen in de buurt waren geweest die zich daarna om hun zoon hadden bekommerd. Het was voor het ouderpaar een geruststelling om te weten dat hun kind niet alleen was toen hij stierf.

Van iedereen

Na afloop van de fotoschouw deed de moeder haar verhaal. ‘Mijn zoon is in mijn buik gegroeid en ik heb hem het leven gegeven’, zei ze. ‘Toen ik hoorde dat hij was omgebracht en dat zijn lichaam in beslag was genomen en de media volop over zijn dood gingen schrijven, voelde het alsof mijn kind ineens van iedereen was.’

Foto ter illustratie. https://unsplash.com/photos/qNwIzrU7pqo?utm_source=unsplash&utm_medium=referral&utm_content=creditShareLink

Het zien van het overlijden van haar zoon op beeld was weliswaar intens verdrietig, maar de moeder zei dat ze toch erg dankbaar was dit moment te hebben kunnen meemaken. Het was op die wijze namelijk een intiem moment voor haar alleen geworden.

Nog nooit heb ik gehoord dat mensen later spijt kregen van het bijwonen van de fotoschouw. Waarmee ik nogmaals wil onderstrepen dat foto’s of filmopnamen – zelfs al zijn die nog zo gruwelijk – nabestaanden houvast en zekerheid kunnen geven. Voor velen waren de beelden die zij in gedachten hadden namelijk nog veel erger dan wat zij bij de fotoschouw onder ogen kregen.

*Meer lezen van Mirjam? Blader hier terug naar haar vorige column.

Steun de website Femke Fataal

Vond je dit een goed artikel? Laat dan je waardering blijken met een kleine bijdrage. Je kunt me ook met een vaste, maandelijkse bijdrage steunen. Dan kan ik onderzoek doen en schrijven en kun jij mijn verhalen blijven lezen. Dankjewel!

2 REACTIES

  1. Wat een belangrijk werk beschrijf je hier. Ik wist niet dat dit jullie dit ook deden. Goed om te lezen dat het er is en hoe dat dan gaat.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Vul alstublieft uw commentaar in!
Vul hier uw naam in

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.