OM-acties als in ‘Marengo’ ondermijnen gezag overheid

1029
Strafrechtadvocaat Esther Vroegh

De schone woorden van mr. Bleichrodt

In deze roerige tijden lijkt de trias politica, de scheiding der machten die zo belangrijk is in een rechtstaat, volledig te vervagen. Alles verdwijnt onder een dikke mantel van liefde en bezorgdheid om het algemeen welzijn of onder het mom van bestrijding van misdaad.  

Een minister van Justitie krijgt in dit tijdperk direct de handen op elkaar als hij zich presenteert als een ware warrior, of dit nu is tegen een hardnekkige pandemie of in de strijd tegen de georganiseerde criminaliteit.

De afgelopen weken bleek dat justitie niets heeft geleerd van het debacle in het zogeheten ‘Acroniem-onderzoek’, de megaverdenking tegen een grote groep Hells Angels. Deze Angels gingen in 2007 vrijuit omdat het Openbaar Ministerie jarenlang gesprekken tussen de verdachten en hun advocaten had afgeluisterd.

Afluisteren

Je zou denken dat het OM dat tegenwoordig uit het hoofd laat. Maar nee. Ook nu deinst men er niet voor terug om advocaten te laten volgen en hun communicatie af te luisteren.

De processen-verbaal die in het Marengo-onderzoek tegen hoofdverdachte Ridouan T. c.s. voortijdig zijn gelekt in de media (what’s new?), zetten advocaten weg als boodschappenjongens van de verdachten en als ontvangers van grote sommen cash. Zware beschuldigingen die allerminst voorafgingen door een strafrechtelijk onderzoek, laat staan dat er enige vorm van autorisatie of controle door een onderzoeksrechter is geweest.

Gerespecteerde collega’s worden weggezet als consiglieri (slippendragers van de maffia) en als verlengstukken van criminelen. Deze ongekende verdachtmakingen verhouden zich op geen enkele wijze met de status en functie van een advocaat als hoeder en bewaker van de rechtstaat.

Deken

Het verbaast mij ook ten zeerste dat justitie, indien er gerede twijfel zou zijn over de integriteit van een advocaat, niet de rechtmatige weg bewandelt van een strafrechtelijk onderzoek en inschakeling van de deken. De laatste is immers bij uitstek gerechtigd om de betreffende advocaat op het matje te roepen en om tekst en uitleg te vragen.

Hoor en wederhoor, tekenen van intelligentie en een integere opsporing staan haaks op het met modder gooien in de media. Helaas moeten wij als strafpleiters steeds vaker constateren dat in de opsporing, in de strafrechtelijke vervolging en in de voorfase hiervan, alles mag zolang het niet opgemerkt wordt.

Het controleren en constateren vergt ondertussen steeds meer inspanningen van de verdediging. Advocaten zijn daarbij in toenemende mate afhankelijk van de inspanningen die de rechtspraak zich wil getroosten om überhaupt kritisch te kijken naar het handelen van het OM.

Uitgehold

De controle van onrechtmatigheden en eventuele consequenties voor de vervolging en afdoening van zaken is vastgelegd in artikel 359a Strafvordering. Een artikel dat steeds verder wordt uitgehold omdat slechts zeer sporadisch rechters overtuigd zijn van (opzettelijke) malversaties door het opsporingsapparaat en de geschonden belangen van de verdachte.

Schrijnend omdat de glijdende schaal van sanctionering nauwelijks meer wordt toegepast en men in het vonnis slechts volstaat met de constatering dat er sprake is van een onrechtmatigheid zonder daaraan enige consequentie, laat staan sanctionering te verbinden. Mijn inziens is dat een vrijbrief voor politie en Openbaar Ministerie om dan maar weer door te gaan op deze wijze. 

Hoge Raad

Eind juni van dit jaar werd de conclusie van advocaat-generaal mr. F. Bleichrodt gepubliceerd naar aanleiding van een tweetal cassatiemiddelen ingediend bij de Hoge Raad.

Deze hoogste vertegenwoordiger van het Openbaar Ministerie is eens goed voor dat artikel 359a Strafvordering gaan zitten en stelt: ‘dat de minister de naleving van de geldende voorschriften door de in de strafvordering betrokken autoriteiten essentieel acht voor de legitimiteit van het vertrouwen in het strafvorderlijk overheidsoptreden’.

Bleichrodt noemt ook het preventieperspectief; ‘gebrek aan controle of controle zonder werkelijk machtsmiddel prikkelt niet in de toekomst met de strafvorderlijke rechtsregels nauw te nemen’. (56).

Gebrek

  • .Demonstratieargument ( het tonen aan het publiek dat ook de overheid zich aan de regels moet houden);
  • .Reparatieargument (de overheid mag niet profiteren van door haar bedreven onrechtmatigheden);
  • .Integriteits-argument (het strafproces moet gezuiverd blijven van door onrechtmatigheden besmet bewijsmateriaal)
  • .Medeplichtigheids-argument (Exclusion of Wrongfully Obtained Evidence; redenering van Ho Hock Lai [1] is dat alle staatsorganen die een veroordeling bewerkstelligen een geheel vormen. Er is sprake van een gebrek aan coherentie – ‘a lack of normative coherence’ – als de politie het recht schendt om bewijs te verkrijgen en de rechter vervolgens tot een veroordeling komt op basis van dit onrechtmatig verkregen bewijs).

Volgens advocaat R. Kuiper [2] gaat het om rechtstatelijke noties. Het zonder rechtsgevolg blijven van vormverzuimen brengt niet alleen het gevaar van toekomstig gebrek aan rechtsdiscipline in de opsporing mee (voornoemd preventie-argument). Het kan ook leiden tot aantasting van de integriteit en het gezag van de (strafvorderlijke) overheid in het algemeen en het onderhavige strafproces als zodanig en van de strafrechter, die voor het verloop van dat strafproces immers eindverantwoordelijkheid draagt, in het bijzonder.

Handelingen die blijk geven van minachting van het strafproces en de daaraan ten grondslag liggende waarden kunnen daarom – ook als het een op zichzelf staand incident betreft en de verdachte erdoor (uiteindelijk) niet ernstig is geschaad – om een reactie van de strafrechter vragen.

Flagrante

Zo ook Buruma die stelt dat de zittingsrechter ‘met niet op de verdachte gerichte, maar wel flagrante of de rechter buitenspel zettende fouten wel degelijk iets moet doen’. [3]

Laten dit geen loze woorden en beloften zijn. Het is aan de rechters om deze mooie termen die recht doen aan de rechtsstatelijke gedachte inhoudelijk cachet te geven en de daad bij het woord te voegen!

[1] In D.K. Brown, J.I. Turner en B. Weisser in ‘The Oxford Handbook of Criminal Process’, 2019, p. 821-840.

[2] R. Kuiper, ‘Vormfouten: juridisch consequenties van vormfouten in strafzaken’, 2014, p. 44-45.

[3] Integriteit in de opsporing; Opsporen in de rechtsstaat, Beschouwingen over het eindrapport van de commissie Van Traa, Deventer: Tjeenk Willink 1996, p. 40.

*Benieuwd naar de vorige column van Esther Vroegh? Lees ook haar betoog over cryptocurrency en witwassen!

Steun de website Femke Fataal

Vond je dit een goed artikel? Laat dan je waardering blijken met een kleine bijdrage. Je kunt me ook met een vaste, maandelijkse bijdrage steunen. Dan kan ik onderzoek doen en schrijven en kun jij mijn verhalen blijven lezen. Dankjewel!

2 REACTIES

  1. Een advocaat werd gevolgd. Nou en? Hell’s Angels worden vrij gesproken. Terecht? Of wegens die vormfout? Als het OM onrechtmatig handelt, jammer, maar wellicht doet het dat als antwoord op de oneindige voordelen die criminelen en hun verdediging lijken te bezitten. Advocaten lijken te liegen, bedriegen, verzwijgen, manipuleren, uit het juiste verband te rukken, vals te insinueren, onterechte twijfel te zaaien, te doen alsof ze geen sociale menselijke moraal hoeven te eren en woord te goochelen.

    Medewerkers van het OM kunnen aan tunnelvisie lijden, ontlastend bewijs verduisteren, en zich aan andere zonden schuldig maken, jazeker.

    Advocaten kunnen mensen bijstaan die onschuldig lijken en dan horen wij, krantenlezers, argumenten van hun kant die hout lijken te snijden. Daarmee verdienen ze krediet. Maar meestal komen advocaten in het nieuws met vals lijkende, de rechtsgang vertragende en het rechtsgevoel ondermijnende zever in zaken tegen gespuis.

    Als u en anderen bezorgd zijn om de reputatie van het OM, doe dan eerst maar eens een grondige opknapbeurt aan de reputatie van uw eigen beroepsgroep.

    Het rechtssysteem lijkt uit evenwicht met plichten voor de vervolgende partij en rechten voor de vervolgde partij. Als die laatste in zijn recht staat, fijn, maar de publieke opinie volgt veelal (?) zaken tegen bewezen (alleen de rechter moet het nog gaan geloven) maar beschermde criminelen.

    Misschien komt mijn beeld meer uit tv series en films en is de werkelijkheid gunstiger. Misschien – mocht ik de werkelijke gang van zaken beter kennen en begrijpen – zou ik een zucht van verlichting slaken. Misschien.

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Vul alstublieft uw commentaar in!
Vul hier uw naam in

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.