De arts op de strafbank

751
Advocaat Diwi Rademakers

Waar mensen werken, maken mensen fouten. Ook in de zorg. Denk aan het verwisselen van patiëntgegevens, het niet of niet tijdig stellen van de juiste diagnose of het toedienen van verkeerde medicatie. Zorgverleners zijn daar meestal voor verzekerd. Als door een fout schade of letselschade ontstaat, worden deze zaken over het algemeen in behandeling genomen door de verzekeringsmaatschappij die vervolgens – bij erkenning van de fout – de schade vergoedt.

Soms zijn de gemaakte fouten of nalatigheden dusdanig ernstig dat een arts zelfs strafbaar is. Het Openbaar Ministerie kan in die gevallen tot strafrechtelijke vervolging van de medicus overgaan.

Enkele

Het gaat om slechts enkele gevallen per jaar. Strafrecht wordt immers gezien als een ultimum remedium en niet geschikt geacht als instrument om de kwaliteit van de zorg te bewaken of te bevorderen. Voor zulke zaken is in de eerste plaats het tuchtrecht bedoeld. Het tuchtrecht is een bijzondere vorm van rechtspraak, waarbij een tuchtcollege de beoordeling maakt of een arts heeft gewerkt volgens de geldende professionele standaard. Het primaire doel is dan niet vergelding, maar verbetering van de kwaliteit.

Maar waar ligt de grens? Wanneer is een fout aan te merken als een verzekeringskwestie of als tuchtrechtelijk verwijtbaar? En wanneer is een misser strafrechtelijk verwijtbaar?

Twee voorbeelden uit onze praktijk waarbij het Openbaar Ministerie uiteindelijk tot strafrechtelijke vervolging is overgegaan.

Nalatig

In de eerste zaak ging het om ernstig nalatig handelen van een kinderarts in een ziekenhuis in Sittard in 2013. Een destijds tienjarige jongen lag al dagen in het ziekenhuis met aanvallen van ondraaglijke hoofdpijn, braken, trillen, dubbelzien en verwardheid. Terwijl de verplegers en ouders meermalen keren aan de bel trokken, bleef de behandelend kinderarts uitgaan van de diagnose migraine. Zij weigerde een CT-scan te maken en verzuimde om overleg te hebben met collega’s. Door dat nalatige handelen is het jongetje uiteindelijk aan een herseninklemming overleden. Uit onderzoek bleek dat een tijdige scan zijn leven zou hebben gered.

De arts in kwestie is door de rechtbank Limburg veroordeeld voor dood door schuld. Ze ging daarna in hoger beroep. Het gerechtshof veroordeelde haar eveneens voor dood door schuld en legde de kinderarts een boete op van 2500 euro. De medicus heeft daar cassatie tegen ingesteld. Deze zaak loopt nog steeds.

Misbruikt

Een ander dossier waarin het OM is overgaan tot strafrechtelijke vervolging betreft een zaak waarbij een huisarts uit Brunssum tijdens een huisbezoek seks had met zijn patiënte. Het slachtoffer was psychisch niet in orde en had alcohol en medicatie gebruikt. De huisarts erkende zijn patiënte te hebben misbruikt. Dat zou naar zijn zeggen zijn voortgekomen uit ‘werkdruk’.

Ondanks de bekennende verklaring van de verdachte is het in deze zaak helaas niet tot een strafrechtelijke veroordeling gekomen. Dat heeft te maken met ernstige fouten door het Openbaar Ministerie. Ik schreef al eerder op deze website een column over dit dossier.

De praktijk wijst uit dat slechts in uitzonderingsgevallen wordt overgegaan tot strafrechtelijke vervolging.

Signalen

In de zaak tegen de kinderarts was sprake van zeer ernstig nalatig handelen, waarbij de medicus meerdere duidelijke signalen had genegeerd. Dat terwijl in die situatie wel van haar verwacht kon en mocht worden dat ze anders zou handelen.

De beschuldigde, Brunssumse huisarts heeft zijn (machts)positie op kwalijke en ook ernstige wijze misbruikt door een kwetsbare en hulpbehoevende patiënte seksueel te misbruiken.

In beide gevallen gaat het om feiten (nalaten en handelen) die ook in het normale maatschappelijk verkeer als strafrechtelijk verwijtbaar zouden worden aangemerkt.

Afhankelijkheidsrelatie

In zijn algemeenheid wil ik nog opmerken dat het plegen van ontucht met een patiënt – in welke vorm dan ook – altijd strafbaar is. Dat hangt tevens samen met de afhankelijkheidsrelatie.

Een patiënt bevindt zich ten opzichte van een arts immers in een afhankelijke positie. Dat gaat ver. Zelfs als vaststaat dat de patiënt, geheel vrijwillig, een arts heeft verleid tot seks, kan gelet op die afhankelijkheidsrelatie worden gesproken van ontucht en is de arts strafbaar. Van een medicus wordt verwacht dat hij/zij niet op zulke avances ingaat en het initiatief beëindigt.

En wat als een arts en patiënt verliefd op elkaar worden? In dat geval dient de behandelrelatie eerst te worden beëindigd, gevolgd door een afkoelingsperiode waarin er geen contact mag zijn. Pas na afloop daarvan mogen beiden een relatie met elkaar aangaan.

Vrezen

Samenvattend: als iets in zijn of haar praktijk misgaat, hoeft een arts niet direct te vrezen voor een strafblad. Is er sprake van letselschade of overlijden, dan wordt de kwestie vaak geregeld met de verzekeringsmaatschappij. Soms kan een tuchtzaak aanhangig worden gemaakt. Voor succesvolle strafrechtelijke vervolging moet er meer aan de hand zijn. Dan moet een arts echt over de scheef zijn gegaan. Als het gaat om ontucht met een patiënt, dan is een arts zijn of haar boekje ernstig te buiten gegaan. Zelfs als het initiatief van de patiënt kwam.

*Lees ook Diwi’s vorige column: een bijdrage over het nut van mediation voor slachtoffer en dader.

Steun de website Femke Fataal

Vond je dit een goed artikel? Laat dan je waardering blijken met een kleine bijdrage. Je kunt me ook met een vaste, maandelijkse bijdrage steunen. Dan kan ik onderzoek doen en schrijven en kun jij mijn verhalen blijven lezen. Dankjewel!

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Vul alstublieft uw commentaar in!
Vul hier uw naam in

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.