Bewijsbaarheid in zedendelicten is een lastige en delicate aangelegenheid. Zedenzaken zijn nu eenmaal moeilijk te bewijzen.

De meeste zedendelicten gebeuren tussen dader en slachtoffer: mensen die elkaar kennen of net hebben leren kennen. Getuigen zijn er meestal niet. In zulke zaken is het het woord van het slachtoffer tegen het woord van een verdachte.

Een ander probleem: biologische sporen kunnen aantonen dat er seks heeft plaatsgevonden, maar lang niet altijd bewijzen die sporen dat de seks op onvrijwillige basis gebeurde.

Sommige zedenzaken dateren uit een ver verleden. Het slachtoffer was er misschien niet eerder aan toe om erover te praten, een officiële melding te maken of aangifte te doen. Er zijn slachtoffers die niet meer weten wat er is gebeurd of die, vanwege een gat in hun geheugen, niet zeker zijn of er wel iets is voorgevallen op seksueel gebied.

Camerabeelden

Hoe werkt dat in de politiepraktijk? Een slachtoffer legt haar of zijn verhaal bij ons neer. Wij gaan dan kijken of er ondersteuning van het verhaal te vinden is. In de vorm van camerabeelden of getuigenverklaringen, bijvoorbeeld.

Maar wat als die er niet zijn? Als zedenrechercheurs zetten wij dan alles op zijn kop om te onderzoeken of er onderbouwing is. Zo kan een zogeheten disclosure-getuige, de persoon met wie het slachtoffer als eerste over het misdrijf sprak, uitkomst bieden. Ook WhatsApp-berichten of berichten op de sociale media kunnen bewijs vormen.

Als een zaak bewijstechnisch moeilijk is, wil dat niet zeggen dat wij niet alles in het werk stellen om bewijs te vinden. We kunnen bijvoorbeeld gaan praten met iedereen die mogelijk iets kan bijdragen. Dat kan zelfs iets opleveren bij sfeergetuigen: mensen die niet bij het delict aanwezig waren maar die het slachtoffer goed kennen.

Dagboeken

Bij onderzoek naar seksueel misbruik in het verleden gaan we soms zelfs terug naar de schooltijd van een slachtoffer. We vragen dan aan onderwijzers of zij zich herinneren hoe het slachtoffer zich in een bepaalde periode gedroeg. Oude dagboeken of medische gegevens kunnen eveneens bewijs opleveren.

Je kunt je voorstellen dat zo’n diepgravend onderzoek veel impact heeft op het slachtoffer. Om die reden willen we dat de aangever goed nadenkt voordat hij of zij besluit om het traject in te gaan dat op een aangifte volgt. Want met een aangifte alleen is het slachtoffer er nog niet.

Zodra ons onderzoek is afgerond, gaan we in overleg met de leider van het onderzoek; een officier van justitie. We krijgen dan wel of geen toestemming tot ‘aanhouding buiten heterdaad’ van de verdachte. Zet het OM het licht op groen, dan wordt de verdachte schriftelijk op het bureau ontboden of in de vroege ochtend van het bed gelicht.

Aangehouden

Eenmaal bij ons binnen wordt de verdachte aangehouden. De piketcentrale van de strafrechtadvocatuur wordt automatisch ingelicht want iedere verdachte heeft recht op bijstand van een advocaat. Meestal wordt de advocaat betaald door de staat. Slachtoffers kunnen tegenwoordig eveneens een advocaat inschakelen.

Via een nieuw en geautomatiseerd systeem nemen we foto’s en vingerafdrukken van de verdachte. Zo kunnen we de identiteit controleren.

Voorafgaand aan het eerste verhoor heeft de verdachte een gesprek met zijn advocaat, die meestal bij het verhoor aanwezig is. Een verdachte heeft het recht om te zwijgen.

De advocaat dient zijn of haar cliënt zo goed mogelijk bij te staan. In de praktijk zal de advocaat vaak onschuld van zijn cliënt willen bewijzen. Daarom stellen we tijdens een aangifte bijzonder kritische vragen aan het slachtoffer. Als we dat niet doen, dient hij of zij later bij een rechter-commissaris te verschijnen om alsnog allerlei vragen van de verdediging te beantwoorden.

Misschien is het nu al duidelijk dat zo’n traject veel vraagt van een slachtoffer.

Impact

Soms zien we zaken die bewijstechnisch onmogelijk zijn rond te krijgen. We overleggen dan altijd met het slachtoffer. Wat is dan wijsheid? Als een verdachte na zo’n intensief traject bij gebrek aan bewijs wordt vrijgesproken, kan dat behoorlijke impact hebben op het slachtoffer.

Aan de andere kant maakt een slachtoffer met een aangifte een statement. Het is immers het moment waarop het slachtoffer de politie vraagt om onderzoek te doen. Zo laat het slachtoffer de verdachte weten dat hij of zij over een grens ging en verantwoording moet afleggen in de vorm van een verklaring. Dat gebeurt allemaal niet als iemand alleen een melding maakt.

Toch is het doen van alleen een melding geen zinloze daad. Als de verdachte al eerder met politie en justitie in aanraking was of op een later moment weer in beeld komt, kan zo’n melding erg belangrijk zijn.

In mijn beroepsgroep klinkt op verjaardagen steevast dezelfde vraag. Hoe kun je iemand verdedigen van wie je weet dat hij of zij ‘het gedaan heeft’? Mensen vragen je dan ook rustig of je eigenlijk wel moraal hebt.

Van sommige beroepen bestaan van die stereotiepe denkbeelden. Iedere piloot moet wel een Don Juan zijn met aan elke arm minstens één stewardess. Een psycholoog is ‘eng’, want hij of zij kijkt dwars door je heen. En een arts? Die wordt ongetwijfeld vaak uitgedaagd te vertellen welke reeksen vreselijke dingen hij heeft gezien.

Mijn standaardantwoord is dat het voor mijn werk niet uitmaakt of iemand een feit wel of niet heeft gepleegd. In mijn eerste column beschreef ik dat het mijn taak is om de belangen van mijn cliënt zo goed mogelijk te behartigen en om ervoor te zorgen dat hij of zij een eerlijk proces krijgt.

Als ik weet dat iemand iets heeft gedaan maar dat er te weinig bewijs is voor een veroordeling, dan pleit ik zonder enig gewetensprobleem voor een vrijspraak. Dit is dan immers overduidelijk in het belang van cliënt én cruciaal voor het bewaken van het eerlijke proces.

Centraal

In het strafproces staat de vraag centraal wat er kan worden bewezen, niet zozeer wat er feitelijk is gebeurd. Dat is ook de vraag die een rechter moet beantwoorden. Is er te weinig bewijs? Dan moet een verdachte worden vrijgesproken.

Veel vaker komt het echter voor dat ik niet zeker weet of mijn cliënt schuldig is en wat precies zijn of haar aandeel is geweest. Leg dat maar uit op een feestje.

Wil ik dan niet precies weten wat mijn cliënt heeft gedaan? En eis ik niet van mijn cliënten, dat zij exact vertellen wat er is gebeurd? Nee, eigenlijk niet.

Sowieso vind ik zo’n eis raar. Je weet immers nooit zeker of iemand je de waarheid vertelt. Een cliënt die tegen mij bekent dat hij het feit heeft begaan, kan hierover liegen. Bijvoorbeeld omdat hij iemand anders, uit vriendelijkheid of uit angst, in bescherming wil nemen.

Harddrugs

Een voorbeeld. Laatst had ik een zaak waarin mijn cliënte tegen de politie, de rechter en ook tegen mij bekende dat zij in harddrugs had gehandeld. Pas na de uitspraak biechtte deze vrouw aan mij op dat ze had gelogen. Ze wilde ervoor zorgen dat haar vriend niet werd veroordeeld. Hij was al een keer eerder gepakt voor het dealen in drugs en zou bij een volgende veroordeling een fiksere straf hebben gekregen.

Uiteraard kan een cliënt die een feit ontkent, eveneens liegen. Uit schaamte of omdat hij het mij niet durft te vertellen.

Als een cliënt me vertelt wat er echt aan de hand is, maakt dat mijn adviezen natuurlijk wel waardevoller. Bij bezoeken aan mensen die net zijn aangehouden, leg ik daarom altijd uit dat iemand de waarheid weliswaar niet hoeft te vertellen maar dat mijn advies is gebaseerd op wat ik van een cliënt te horen heb gekregen. Op zulke momenten weet ik nog niets over de zaak en heb ik nog geen dossier.

Kopstoot

Onlangs bezocht ik een aangehouden cliënt op het politiebureau. De verdenking was mishandeling. De man in kwestie beaamde dat hij inderdaad iemand een klap had gegeven bij het uitgaan. Hij vertelde ook dat de man die hij had geslagen even te voren een kopstoot had uitgedeeld aan zijn vriend.

Aan deze cliënt heb ik toen uitgelegd dat hij – indien hij de waarheid sprak –meteen een verklaring bij de politie moest gaan afleggen. In dit geval was er tenslotte sprake van noodweer. Ik waarschuwde hem echter wel dat mijn advies niets waard was, indien hij een leugentje om bestwil had verkondigd en wel degelijk de eerste klap had uitgedeeld. In uitgaansgelegenheden hangen vaak camera’s, zo’n leugen zou snel uitkomen.  

Het is mij dus om het even of cliënten iets hebben gedaan of niet en of zij mij de waarheid willen vertellen of niet. Maar het is wel van belang dat zij weten dat ik hen het beste kan helpen wanneer ik weet wat er is gebeurd.

Meer lezen van Daniëlle? Hier staat haar vorige column.

‘OverLeven’, een documentaire die de pijnlijke nasleep van de moord op mijn zus Nadia van de Ven voor ons als nabestaanden in beeld brengt, ging drie maanden geleden in première. De film is gemaakt door journalist Richard Grootbod.

Ik leerde Richard kennen in de nazomer van 2012 tijdens een verhalenbeurs die auteurs in contact brengt met uitgevers, teksteditors, vormgevers en journalisten.

Richard werkte als verslaggever voor RTV Utrecht. Omdat mijn zus Nadia in Utrecht om het leven is gebracht, heeft deze omroep in tegenstelling tot de landelijke media veel aandacht besteed aan de zoektocht naar de voortvluchtige dader. Ook de rechtszaken die na de arrestatie van Nadia’s moordenaar volgden, werden intensief gecoverd door de Utrechtse omroep.

Hogeschool

Toen zij werd doodgeschoten, was Nadia parttime projectleider bij ImTech, een IT-bedrijf in Den Haag. Ze zat in het laatste jaar van haar studie Technische Informatica aan de Hogeschool Utrecht.

In april 2002 had Nadia de relatie met haar vriend verbroken, ze woonde daarna een tijdje bij onze moeder. In augustus van datzelfde jaar kwam een appartementje in hartje Utrecht vrij. Uiteindelijk heeft Nadia daar nog geen zes weken gewoond…

De sociale media stelden in 2002 nog niet veel voor. Internet op de mobiele telefoon stond in de kinderschoenen. Ik herinner me dat mijn gsm toen een maximale opslagcapaciteit van 35 sms-berichten had.

Contrast

Het contrast met de huidige digitale wereld is enorm. Was mijn zus anno 2020 het slachtoffer geworden van zo’n ernstig misdrijf, dan hadden Twitter, Facebook en LinkedIn bol gestaan van de nieuwsberichten en steunbetuigingen. Tegenwoordig is het hele land immers binnen een uur geïnformeerd over urgente en onthutsende nieuwsfeiten.

Omdat dit destijds allemaal nog niet bestond, was de berichtgeving over de moord op Nadia buiten de stad en gemeente Utrecht naar de huidige maatstaven erg summier.

Nadia was enorm geliefd bij haar familieleden, vrienden en kennissen. Mijn zus had een zeer uitgesproken mening en een meer dan aanstekelijk gevoel voor humor. Ze hield enorm van gezelligheid.

Slagen

Een goede vriendin omschreef haar als ‘een vechter, een doorzetter, iemand die zelden tot nooit opgaf. Als Nadia iets voor mogelijk achtte, dan moest en zou dat slagen. En niet alleen slagen, eigenlijk moest het vrijwel perfect zijn. Het gekke is dat haar dat meestal nog lukte ook’.

Daar waar haar vriendinnen, studiegenoten of collega’s vaak dachten aan opgeven omdat de kans van slagen klein was, wist Nadia iedereen te motiveren om juist door te gaan. Vaak met prachtige resultaten.

Haar sociale kant was haar overtreffende kant. Ook wanneer Nadia zich soms ellendig voelde, bleef ze openstaan voor haar omgeving door te luisteren naar problemen van anderen en door interesse in hun levens te tonen. Ze was altijd in voor een goed gesprek, gaf graag adviezen en was nooit te beroerd om een stevige knuffel uit te delen als iemand die nodig had.

Documentaire

Tien jaar na haar tragische dood, voelde ik de behoefte om een blijvende herinnering aan haar neer te zetten. Tijdens de kennismaking met Richard, vroeg ik hem dan ook of hij een film over het leven van Nadia wilde maken. Voor Richard was meteen duidelijk dat het een sterke zaak is. Het moest geen film maar een documentaire worden, besloot hij. Met mijn moeder en mij in de hoofdrol.

Op 29 december 2012, de dag dat ik mijn gedichtenbundel ‘Parels van Verdriet’ publiceerde, filmde Richard ons voor het eerst. Uiteindelijk heeft hij mijn moeder en mij 6,5 jaar met zijn camera gevolgd.

De documentaire brengt ons verhaal in beeld en laat zien hoe ingrijpend het is wanneer een familielid wordt omgebracht. Als nabestaanden moesten wij letterlijk zien te overleven om niet ten onder te gaan aan het onbegrip en het onrecht waarmee we ongevraagd werden geconfronteerd.

Portret

De productie is tevens een portret van onze tien jaar durende strijd om rechtvaardigheid. Daarbij werden we heen en weer geslingerd tussen wanhoop, verdriet en optimisme. De ene keer waren we stukken moediger en hadden we meer doorzettingsvermogen dan de andere keer.

Indirect is ons verhaal een aanklacht tegen het huidige rechtssysteem en tegen de overheid. Want die overheid zorgt in onze ogen beter voor de bescherming van de rechten van verdachten en daders, dan voor slachtoffers en nabestaanden. Het is tijd dat daarin verandering komt.

Peter R. de Vries zei eerder op tv dat iedereen de documentaire zou moeten zien. Ik hoop dat dat gebeurt, zodat er meer begrip komt voor nabestaanden.

De documentaire over Lucinda en haar moeder vind je hier. Wil je Lucinda’s vorige column ook lezen? Die staat hier.

Rechtenstudenten krijgen vanaf hun eerste studiejaar te maken met het onderscheid tussen het formele en het materiële strafrecht.

In het materiële stafrecht gaat het over feiten en de persoon van de dader. Kunnen de feiten worden bewezen? Zo ja, is de pleger strafbaar? Toerekeningsvatbaarheid, psychische overmacht, noodweer of ontslag van rechtsvervolging zijn dan van belang.

Het formele strafrecht ziet toe op de regels waaraan procespartijen (rechters, Openbaar Ministerie, politie en de verdachte en zijn verdediging) zich moeten houden. Die regels zijn vastgelegd in het Wetboek van Strafvordering.

Bewijzen

Om welke regels – lees: afspraken tussen procespartijen – gaat het? We hebben het dan over wet- en regelgeving in, bijvoorbeeld, het verkrijgen van bewijzen, het recht op contraexpertise maar ook over de gang van zaken op een zitting die volgens een vast protocol dient te verlopen.

Wat nu als de deelnemers aan het strafproces zich niet aan die bepalingen houden?

Bij advocaten is dat heel eenvoudig. Zij kunnen gesanctioneerd worden bij de tuchtrechter. In het ergste geval worden zij uit hun ambt gezet.

Sanctie

Bij rechters, officier van justitie en rechercheurs is dit lastiger. Op basis van artikel 359a Wetboek van Strafvordering kan het OM als ingrijpendste sanctie niet ontvankelijk worden verklaard. De verdachte gaat in dat geval vrijuit.

Dit artikel heeft een glijdende schaal. Is de inbreuk wat minder ‘schadelijk’ voor de verdachte, dan bestaat de mogelijkheid dat het onrechtmatig verkregen bewijs niet mag meewegen als bewijs. Dan kan vrijspraak volgen. Minder vergaand is verdiscontering in een lagere strafmaat of de constatering dat de belangen van de verdachte zijn geschaad.

Beugel

Met andere woorden: de rechterlijke instantie is het eens met de verdediging dat bepaalde handelingen van het OM niet door de beugel kunnen. De rechter erkent dat die in strijd kunnen zijn met dat wat procespartijen met elkaar hebben afgesproken. Maar… de rechter verbindt er verder géén consequenties aan.

In de jaren tachtig en negentig werd aan rechtenstudenten gedoceerd dat zij zich moest vastbijten in een strafdossier. Vormfouten konden zomaar een groot deel van het onderzoek door politie en justitie in de prullenbak doen belanden.

Later werden zulke fouten gerepareerd en simpelweg ingedeeld onder ‘kennelijke verschrijvingen’. Officieren van justitie mochten zelfs op de zitting zulke fouten in de tenlastelegging corrigeren.

Schendingen

Hoe gaat het nu? Op dit moment komen OM en politie gewoon weg met allerlei schendingen.

Of het nu gaat om het afluisteren van journalisten, het op het verkeerde been zetten van getuigen of het opzettelijk verkeerd of onvoldoende informeren van de onderzoeksrechter over de verdenking: de rechter stelt vast dat het is gebeurd maar er volgt geen enkele sanctie. Noch ten voordele van een verdachte, noch een reprimande aan het adres van de betrokken functionaris.

Plank

Een praktijkvoorbeeld. Er zijn zaken die soms vier of vijf jaar op de plank liggen voor afdoening bij de rechter. Met de impact die zo’n zaak heeft op de verdachte of op de slachtoffers, nabestaanden en overige betrokken, wordt geen rekening gehouden.

Zulke jarenlange onzekerheid werd vroeger na twee jaar genadeloos afgestraft met een niet ontvankelijkheid. Maar de Hoge Raad verbindt tegenwoordig geen rechtsgevolgen aan zulke misstanden en meent dat maximaal tien procent strafreductie voldoende compensatie biedt. Dat impliceert dat de vervolgende instanties rustig hun tijd kunnen nemen zonder te hoeven afrekenen voor hun passieve houding.

Journalist

Onlangs stond ik de verdachte bij in het zogenaamde burgemeesterslek in Den Bosch. Vanaf het eerste moment bleek dat daarin een journalist was afgeluisterd.

Na schoorvoetende excuses door het OM en vragen vanuit de Tweede Kamer, werd duidelijk dat men niet alleen de telecommunicatie had bekeken. Er was tevens gepoogd om de journalist tijdens zijn gesprek met een vermeende bron af te luisteren in een horecagelegenheid.

Het OM moest door het stof. Ging die zaak kapot? Welnee. Het OM stelde zich doodleuk op het standpunt dat de onrechtmatig verkregen gegevens uit het dossier moesten worden gehaald en niet ter kennis van de rechtbank gebracht zouden worden. Onder het mom: zie je het niet, dan bestaat het niet.

Waarheid

De behandelende rechters waren bepaald niet nieuwsgierig naar de werkelijke gang van zaken. Bij een échte zoektocht naar de waarheid zou dat anders zijn gegaan.

De rechtbank stelde, met mij, vast dat weliswaar niet naar behoren was gehandeld maar verbond er geen conclusies aan. Mijn cliënt kreeg een werkstraf. Uitermate onbevredigend. Dit is immers een vrijbrief voor opsporingsinstanties om de rechten van verdachten en verdediging met voeten te treden. Er volgen toch geen sancties.

Verdwijnt het wetboek van strafvordering onder een dikke laag stof, wachtend op de prullenbak? Een beangstigend gegeven. Hiermee worden de afspraken die wij als burgers in een rechtstaat met elkaar hebben gemaakt, uiteindelijk gedevalueerd naar iets uit een ver verleden.

Esther Vroegh en haar cliënt in de zaak van het vermeende burgemeesterslek, de Bossche oud-wethouder Jos van Son, in een recent interview in het Brabants Dagblad.

Lees ook de vorige column van Esther op Femke Fataal: Mr. Big, misleiding of creatieve waarheidsvinding?

Zijn gerechtelijke dwalingen – zoals in de 22 jaar geleden gepleegde, Arnhemse villamoord die momenteel in de belangstelling staat – verleden tijd? Of komt tunnelvisie nog steeds voor?

Sinds de Puttense moordzaak, de Schiedammer parkmoord en tal van andere ontdekte, gerechtelijke dwalingen hebben politie en justitie de mond vol van maatregelen om zulke justitiële missers tegen te gaan. Maar een zaak die ik onlangs op mijn bordje kreeg, toont aan dat de opsporingsautoriteiten de waarheid nog steeds geweld aandoen.

Bij het onderzoeken van een misdrijf moet de politie zowel naar belastend als ontlastend bewijs kijken. Dat vloeit voort uit ons wettelijk stelsel. Ook als een verdachte in beeld is, moet het gaan om waarheidsvinding. Kortom, tunnelvisie moet worden voorkomen. Maar in de praktijk zien we maar al te vaak dat de politie in de greep van dit fenomeen verkeert en dat het Openbaar Ministerie dat niet corrigeert.  

Gewapende

Bij een van mijn eerste zaken als strafrechtadvocaat werd ik geconfronteerd met een gewapende overval waarvan een vaste cliënt van ons kantoor werd verdacht. Een plaatselijke supermarkt was overvallen door een dader die daarbij ook een wapen had getoond.

Mijn cliënt, meneer S., liet mij meteen weten dat hij niets met deze overval te maken had.

Waarom verdachten politie en OM mijn cliënt? S. woonde in de buurt van de supermarkt en werd in het verleden al eens beticht van het plegen van een overval (en later daarvan vrijgesproken). Verder waren bij de politie anonieme tips binnengekomen over mogelijke betrokkenheid van S.

In de woning van de vriendin van S. trof de politie kledingstukken aan die leken op de outfit van de overvaller. De recherche stelde verder vast dat S. de dag na de overval een tweedehands auto had gekocht. Het onderzoeksteam richtte vervolgens alle pijlen op hem. S. moest wel de overvaller zijn.

Aanwijzingen

Ook de onderzoeksrechter die moest oordelen of mijn cliënt in voorarrest diende te blijven, vond dat er genoeg aanwijzingen waren. S. bleef dus vastzitten.

Uiteindelijk duurde zijn voorarrest meer dan een half jaar. Elk verzoek van de verdediging tot het vrijlaten van S. werd afgewezen. Maar gedurende al die maanden politieonderzoek was er geen enkel belastend bewijs tegen hem bij gekomen.

Na een paar maanden ontving ik een proces-verbaal van de politie over het volgende. Tijdens de overval was een caissière door de dader met een wapen bedreigd. Het slachtoffer had de overvaller goed kunnen waarnemen. Toen deze mevrouw een week na de overval bij een plaatselijk tankstation stond, was ze zich rot geschrokken. Zij had er de man die haar had overvallen gezien.

De vrouw was er honderd procent zeker van dat het om de dader ging en belde de politie. Het was die dag een feestdag, de politie liet haar weten de camerabeelden van het tankstation later te gaan bekijken.

Kwalijk

De recherche had duidelijk geen haast. Hun verdachte zat toch al achter slot en grendel, was de gedachte. De camerabeelden van het tankstation werden opgehaald en na een tijdje door een agent bestudeerd. Wat deze verbalisant vervolgens opschreef, is wat mij betreft stuitend en zeer kwalijk.

De politieagent constateerde dat de man op de beelden niet mijn cliënt was. De rechercheur noteerde vervolgens in zijn proces-verbaal: ‘De betreffende camerabeelden zijn niet van belang voor het onderzoek, omdat S. niet wordt herkend’.

Blijkbaar was de politie dus helemaal niet op zoek naar de overvaller, het ging er alleen om dat S. zou worden veroordeeld. Het OM deed de kwestie af als een onbenulligheid en bleef mijn cliënt vervolgen.

Vrijheid

Ik kon die houding absoluut niet uitleggen aan mijn cliënt. Toen de zaak eindelijk inhoudelijk werd behandeld door de rechtbank, werd S. dezelfde dag nog in vrijheid gesteld door de rechters en uiteindelijk ook vrijgesproken. Alsnog was er gerechtigheid voor mijn cliënt.

Door deze tunnelvisie bij politie en justitie zat meneer S. meer dan een half jaar onterecht in voorarrest. Het was schokkend om te constateren dat recherche en OM blijkbaar niet aan waarheidsvinding wilden doen, maar slechts naar een zondebok zochten.

Dit verwerpelijke optreden heeft er bovendien voor gezorgd dat de werkelijke overvaller van de supermarkt tot op de dag van vandaag niet is opgespoord en niet is vervolgd.

Mijn cliënt is niet lang na zijn vrijspraak geheel onverwacht overleden. De laatste maanden van zijn leven heeft hij dankzij politie en OM onterecht in een cel moeten doorbrengen. Het recht zegevierde voor hem helaas te laat…  

De vorige column van Bo Maenen kun je hier lezen. Meer informatie over de documentaire over de villamoord is hier te vinden.

Een tijdje geleden werd ik benaderd door een man van net veertig. Ik noem hem ‘Klaas’ omdat hij liever niet met zijn werkelijk naam in deze column genoemd wil worden.

Klaas heeft een leuk gezin met jonge kinderen. Hij is zelfstandig ondernemer en heeft een aardig bedrag gespaard. So far so good.

In januari 2017 wordt Klaas benaderd via Facebook. Hij krijgt dan gratis kaarten aangeboden voor een workshop in het midden van het land. Doelstelling is de basis van het traden onder de knie te krijgen en zo vermogen op te bouwen.

Oefenen

Cursisten krijgen een dvd met uitleg toegestuurd zodat de deelnemers alvast een beetje kunnen oefenen op hun pc. Klaas heeft dan nog geen enkele ervaring in het traden en beleggen.

Op een dag stuurt ‘Angel’ (eveneens een gefingeerde naam) hem via Facebook een vriendschapsverzoek. Angel beweert met traden al behoorlijk te hebben verdiend. Ze heeft 20.000 dollar geïnvesteerd en die inleg zou haar na drie maanden zo’n 80.000 dollar hebben opgeleverd. Hoe ze aan zijn naam komt, weet Klaas niet.

Via Facebook Messenger volgt intensief contact. Angel vertelt dat haar man miljonair is en dat ze in Amerika woont. Ze zit in een chatgroep met mensen die ook geld hebben geïnvesteerd en die daar volgens haar veel mee verdienen. Angel geeft verder aan dat haar accountmanager een toptrader is en trading-accounts van verschillende cliënten beheert. Ze zegt met hem in contact te zijn gekomen door een gezamenlijke vriend.

Contact

Korte tijd later zoekt Klaas op verzoek van Angel contact met deze man. Hij legt Klaas dan verschillende beleggingsmogelijkheden uit.

Cliënten kunnen kiezen voor een investering van 2000, 5000, 10.000, 20.000 of 50.000 dollar of kunnen beleggen in bitcoins of aandelen. Ze moeten daarvoor een account openen zodat hij, met het door de klanten geïnvesteerde geld, kan gaan traden. De man garandeert een torenhoog rendement binnen een half tot één jaar. De keuze is aan de cliënt.

Uiteindelijk gaat Klaas voor een belegging met een looptijd van een half jaar. Er wordt een investeringsbedrag van 2000 dollar vastgesteld.

Groeien

Klaas ziet dat het accountbedrag van zijn eerste investering fors aan het groeien is. Afschriften daarvan worden hem keurig toegestuurd. De accountmanager voegt Klaas bovendien aan een Facebook Messengergroep toe. Daar worden successen met elkaar gedeeld en over en weer beleggingsadviezen gegeven.

Om meer rendement te halen, besluit Klaas op korte termijn nog een bedrag van 6000 dollar te investeren en later zelfs nóg een bedrag van rond 30.000 dollar in te leggen.

Met een investering van in totaal 38.000 dollar zou in een half jaar tijd een bedrag van ongeveer 145.000 dollar worden opgebouwd, waarvan Klaas aan kosten en winst dertig procent moet afdragen, luidt het verhaal.

Onrealistische

Klaas stelt geen vragen over die onrealistische vermogensontwikkeling. Een contract wordt niet opgemaakt. Alles gaat in goed vertrouwen. Andere mensen uit de chatgroep hebben op dezelfde wijze geïnvesteerd en informeren elkaar onderling goed, is de boodschap. Klaas heeft dan geen enkel signaal dat de zaak niet in orde zou zijn.

Maar als het geld na verloop van tijd niet meer wordt gestort, krijgt hij argwaan.

De bewuste accountmanager is vanaf dat moment volstrekt onbereikbaar. Het begint tot Klaas door te dringen dat hij vermoedelijk in de maling is genomen en dat hij al zijn geld kwijt is. Het enige bewijs dat Klaas nog heeft, zijn screenshots van gesprekken en Facebookpagina’s en namen van andere investeerders.

Wanhopig schakelt hij ons in. Het zal niet makkelijk zijn om zijn geld terug te krijgen, vertellen we hem. We duiken in de zaak en vinden uiteindelijk toch een spoor van Angel, de dame die zich via Facebook aandiende.

Details

Ze blijkt uit New York te komen. We vertalen ons rapport in het Engels en doen onderzoek op haar adres. Angel heeft er een bedrijf. Nog een aantal andere details komt overeen met de werkelijke situatie.

Gelukkig voor ons maken dus ook internetfraudeurs af en toe een foutje.

Daarna gaan we in overleg met de FBI in New York. Deze opsporingsinstantie pakt de zaak op omdat er meer dan dertig gedupeerden in de VS zijn. We vermoeden dat Angel goedgelovigen via Facebook in de val lokt. Ongetwijfeld zijn er ook meer Nederlandse gedupeerden.

Trump

Onze cliënt is nog steeds in afwachting van het FBI-onderzoek. President Trump heeft met zijn credo ‘America First’ bepaald dat Amerikanen in zulke gevallen voorrang hebben, weet ook Klaas.

Het gaat gelukkig weer goed met hem. Klaas heeft zijn zaakjes inmiddels redelijk op orde. “De dollartekens in mijn ogen werden mij noodlottig”, zegt hij er nu zelf over.

Mijn advies? Blijf alert als je zaken wilt doen op internet met mensen die je niet persoonlijk kent. En wees vooral extra voorzichtig met het overmaken van geldbedragen!

Lees hier de vorige column van Herma Kluin.

(Recherchepsychologen Cleo Brandt en Bianca Voerman zijn vanwege Cleo’s recente vertrek naar Australië inmiddels oud-collega’s. In hun column schrijven de twee vriendinnen elkaar brieven.)

Lieve Bianca,

Ik werd vanochtend vroeg wakker in Melbourne door een combinatie van jetlag en een kookaburra-familie in de eucalyptusboom bij mijn raam. Wát een kabaal!

Dat is wat anders dan de duif die in Nederland op mijn balkon zat. Dat balkon hoefde ik ook niet van giftige spinnen te ontdoen, maar dat terzijde.

Om de tijd te overbruggen tot een normaal moment om op te staan, las ik jouw interview van vorige maand in het AD nog een keer. Je zei daarin onder meer dat slachtoffers van ex-partnerstalking bovenop de stalking ook nog eens te maken krijgen met andermans vooroordelen en hoe frustrerend zoiets is. Zo herkenbaar!

Rare

We zagen het in de praktijk en gingen op zoek naar literatuur over dit rare fenomeen. Wat blijkt? Er is heel veel onderzoek gedaan naar die hardnekkige vooroordelen.

Als mensen worden gestalkt door hun ex houdt de buitenwacht deze slachtoffers daar vaak zelf verantwoordelijk voor. Anders is dat wanneer slachtoffers door een vreemde worden gestalkt.

Verder is de algemene opvatting dat stalking door een ex minder eng en zelfs minder snel strafbaar is dan stalking door een onbekende. Dat terwijl we dondersgoed weten dat juist die ex veel gevaarlijker is. In die situaties loopt het immers veel vaker uit de hand dan tussen vreemden.

Bosjes

Alsof het ergens wel begrijpelijk is dat je ex je 438 keer per dag belt en vanuit de bosjes naar het huis loert. Niet dus. Ook niet als hij of zij ‘alleen de kinderen wil spreken’ of ‘gewoon graag antwoorden wil’.

Dat vinden we minder eng dan een vreemde die naar ons loert vanuit het struikgewas. De angst voor het onbekende is kennelijk iets heel menselijks, ook als dat niet strookt met de feiten.

Die vooroordelen zijn ook nog eens wijd verbreid. Bijna iedereen koestert zulke denkbeelden. Van de student, de huisvrouw en de loodgieter tot zelfs de rechter. Het enige dat helpt om deze vooroordelen weg te nemen is meer kennis.

Wond

Om het nog maar eens te herhalen: het grootste risico op geweld lopen mensen die door hun ex worden gestalkt. De zorgen van deze slachtoffers niet serieus nemen of suggereren dat deze mensen zelf voor stalking verantwoordelijk zijn, is zout in de wond strooien. Of zoals ze hier zeggen; ‘adding insult to injury.’

De kookaburra’s zijn weer stil (ze blijken familie te zijn van de ijsvogel, zo lees ik net) en het is tijd voor koffie. Op het balkon. Misschien met een bus insectenspray bij de hand. Tot snel!

Liefs, Cleo

Lieve Cleo,

De duif hier houdt zich stil; veel te koud vandaag. Ik zou er een tortelduif van kunnen maken voor het verhaal.

Tortelduiven zijn namelijk een symbool van de liefde. Zet twee duifjes naast elkaar op een tak en het wordt een liefdesverhaal. Een weetje: er zijn weinig vogels die zich zo snel kunnen vermenigvuldigen.

Beestjes

Ik kan, door alles wat ik inmiddels weet, niet meer onbevooroordeeld naar die beestjes kijken. Ik zie een wel erg opdringerige tortel telkens aan schuifelen achter de ander die uit angst bijna van de tak lazert.

Bij romantische films kan ik ook niet meer ongegeneerd zwijmelen. Heel zonde, want dat deed ik graag. Veel liefdesverhalen hebben namelijk als boodschap ‘de aanhouder wint’ en ‘als je maar vastberaden bent en jezelf belachelijk maakt, wordt de liefde vanzelf beantwoord’.

Ik dacht vroeger ook dat vastberadenheid romantisch was. Maar wat als de ander echt niet op jouw attenties of goedbedoelde pogingen om het goed te maken, zit te wachten? Als die ander dat vervelend of beangstigend begint te vinden?

Impact

Veel stalkers realiseren zich niet wat de impact van hun gedrag op de ander is. Ze denken daar niet over na. Sterker nog: ze vinden dat de ander verantwoordelijk is voor hun emoties. Stalkers zijn zo bezig met hun eigen verlangen of frustraties, dat er gewoon geen ruimte is voor de beleving van de ander.

Ik denk dat onze ideeën over relaties invloed hebben op de inschatting die we maken van stalkingsituaties. De stalker die zijn ex lastigvalt, kunnen we ergens wel begrijpen. Die vreemde niet, dat vinden we raar en dus eng. De motieven van de ex-partner zijn invoelbaar. Mensen vergoelijken daarmee vervolgens zijn of haar gedrag, terwijl we dat los van elkaar zouden moeten zien.

Romantiek

Romantiek is iets heel anders dan vasthoudendheid. Romantiek gaat, zo zegt zelfs Wikipedia, over wederzijdse geestverwantschap. Beide partijen voelen zich daar prettig bij.

Romantiek vraagt afstemming op de behoeften van de ander en gaat niet over het najagen van de eigen verlangens. Tijd dus voor een #MeToo2 die niet alleen over seks gaat, maar vooral onze ideeën over romantiek uitdaagt.

Liefs, Bianca

De vorige column van Cleo en Bianca op Femke Fataal kun je hier lezen. In december ’19 gaf Bianca een interview aan het AD.